Ziman ji bo civaka çi ye, rolê ziman civakê de çi ye?

 Ziman ji bo civakan tişteki heri bi nirx e. Ji ber ku her mirovek, her civakek gava ku bi zimanê xwe diaxife, dikare, hizrê xwe, ramanê xwe, fikrê xwe, hestê xwe, hebuna xwe nasnameya xwe ye çandi ye siyasi û ye civaki bi riya zimanê xwe dikari ifade bike. Gava zimanê civakeki nebe, ev civak disa bi zimaneki xwe ifade bike. Le nikari gor rastiya ku dixwaze nikari xwe ifade bike. Çima, ji ber ku nikari xwedi li nirxen xwe ye bingehin derkeve. Lewra her civakek ji bo zimanê xwe pêwiste tekoşin bide û xwedi lê derkeve. Di ve astê de tişteki heri bandor, ya ku diheli nasnameya mirov ya çandi, ya diroki bide naskirin û ifade bike ziman bi xwe ye.

 Pêwiste zimanê Kurdi çawa bê peşxistin?

 Di seri de asimilasyonê li ser zimanê Kurdi, niha di diroka civaka Kurd de dema em mêzedikin, şaristaniya ku Mezopotamya da hatine avakirin zimanê Kurdi ye. Ev ji bingehê xwe ji gruben arî digire. Çima ev ziman iro asimilosyonê re ru bi ru dimine. Bi sedsalan heta niha, ev asimilasyonen ku ji ber xwezayê bedewiya Kurdistanê neçar diminin ku asimilasyoneki bi ve renge dimeşinin. Ku çand û netewa Kurdi ji holê ranabe, nikarin desthilatdari peşbixin û nikarin xwedi li Mezopotamya derkevin .Li xwedi derketin zimanê xwe, li ser vi esasi ji xwedi derketina çanda xwe tişteki esasi ye. Her isyane Kurd a ku peşketi li ser van esasen peşketi bu. Ye esasi gava yekemin li ser ziman e , Ji ber ku ziman gava ku fermi bê kirin ev netew ji fermi tê qebul kirin.  Ji ber ve ji hemu kar û xebat têne kirin ji bona ve mijare.  

İro em zimane Kurdi mêzedikin, zimane kurdi, zimaneki xwedi ciheki pir taybet e, dibe ku li gor pişti şerê cihanê yekemin û ye duyemin bi parçebuna Kurdistanê,  ya yekemin navberi Osmaniyan û Safeviyan de, cara duyemin ji bi ittifaka Sykes-Picot, perçebuna Kurdistane navberi çar devlete de, ev bu sedem ku zimane kurdi ji bi kemani be ji peşbikeve, le heman deme de ji asta bingehin de ji cewhere xwe durbikeve. Gava ku meriv zimaneki netevi zêdetir zimaneki heremi çêdibe. Yeki hereme başure rojava li bakur bi nakoki dibe, parçen Kurdistanê de cudabunen heyi aliyeki de dewlemendi ye aliyeki de perçebunê ve giredayi ye. Hev du fêmbikin lê bele cudahi çêdibe. Di navbera zaravayen Kurdi de dewlemendi ji heye. Le bele kirine zimane fermi, netewi xebateki pewiste. Destpeke de tove zimane kurdi pewiste em mezebikin. Ev ji hevrami û zazaki (dimilki) ye. Ev zarava li gel her tişte xwe parastine. Ev ziman bingeha zimane kurdi ne. Ji bo na ki zimane kurdi bibe zimaneki netewi rewşenbiren kurd lekolinen bidin destpekirin. U bin bandoren islamiyete derkevin. Em minak bidin, Meleya Cizirî hemu helbesten xwe de terze beyt bikaraniye û peyven Arabî xistiye nav de. Minakeki em bidin:

“Bejn u bala te weke şitle reyhane

  Ru glover weki qamer”

Qamer bi Arabi heyv e. Her weki wi minak pir in. Yani ji bona ku em bigihin zimaneki zelal xebateki hevbeş pêwist e. Her çar perçen bi taybet tevli bibe û bin siya enstituya Kurdi de ev xebat dikarin bimeşinin.

Asimilasyonê li ser zimanê Kurdi pir zede ye. Mileki de gaven siyasi tê avetin, mileki de ji qedexekirin tê meşandin. Li ser zaroken zordariyeki ji bo ziman heye. Bi taybet Mamosta Medya we dit, zarokeki 10 sali ye. Hun çava dinirxinin we rewşe? 

Hemu sistemê mêtinger de, naziyên Alman bigre Araban, Farsan hemiyan, ji bo desthilatiya xwe berdevam bikin, destpekê ziman diguherinin, pe re çanda wi gelî,û dikarin bi we şeklê gelê Kurd bindest bikin,bihelinin. Beramberi vena, tekoşina azadiyê gelê Kurd de zimanê Kurd vejinekê nu, zayinekê nu jiyan kir, bi xwe re gelek niviskaren nu derxist.

Yek ji wana Seydayê Cigerxwin, Mehmet Uzun, Apê Musa her wuha gelek niviskaren  ditir derxistin peş. Her yek pir giranbuha ne.

Tabi di rewşeki wuha de êriş we hebin. Her wuha helwesta Mamosta Medya helwesteki piroz e. Zarokeki Kurd di deh saliyê xwe de, hele hele keçeki Kurd xwe bi xwe bibe mamoste zimanê xwe yi dayiki elbette helwesteki pir piroze û pir bextewar e.pewiste her keseki ku dibeje ez Kurd im, Bi we berpirsiyari ji her kurdeki xwedi li mamoste medya derkeve . ji ber  ku çalakiyê vena ev bi sere xwe çalakiyeki heri piroz ê. Ji ber ku zimane kurdi, zimane zarokê Kurda ye. Eger zaroken Kurd bi hemu heza xwe xwedi le derkeve û ji li hember

sistemeki mêtinger, ev qas faşizane, bi tene sere xwe, bê ku gaveki şunda baveje çalakiyan bikin, pêwist e hemu rengên xwedi lê derketin çêbibe. Xwedi derketin ne digotin de, di pratikê de ye. Teşwikkirina zimanê dayiki xwendin kovar u rojnameyen Kurdi, u bi hemu çalakiyen xwedi derketin helwesta mamoste Medya û yen weki Medya.

            Em spas dikin heval Metin, em hevidar in ku, zimanê me di demeki nêzik de bibe zimanê perwerdehi. Rojbaş.

 METIN ZINDAN