Wêje Giyana Civakê ye

Beşa-II

Ji Nirxandinên Rêberê Gelê Kurd

Bedewiya Şoreşê: Wêje 

Şoreşeke bê wêje dişibe mirovekî tazî, bi kîretî dimeşe. Wêje bedewiya şoreşê ye. Şoreşeke bêwêje dişibe mirovekî kirêt. Wekî nanê bêxwê, wekî mirovekî nizane cil û bergan li ber xwe bike, wekî mirovekî nizanibe xîtabekê bike. Li gor dîtina min, wêje xîtaba şoreşê ye. Bi qandî ku gelekî hewce ye, her wiha gelekî jî dewlemend e. Gelek kêmaniya jê dibe. Hindekî jî ji ber vê yekê jê re edebiyat tê gotin, lê bi piranî edeb e. Wêje bi giştî ji bo şoreşê hewce ye. Lê ji bo şoreşê edeb hewcetir e. Şoreşa ku xwe venegerîne wêjeyê, dikeve nava kêmaniyeke mezin. Dibe ku şoreş bêwêje xwe bide meşandin, lê wêje bêşoreş nameşe.

Wêje ziman pêş dixe

Pêşvexistina hezkirina Kurd û şêwaza jiyana Kurd sereke peywirên wêjeya Kurd e. Balkêşkirin, xweşikirin, wêrekirin, û da ecibandina jiyanê, sereke peywirên helbest, wêne û muzîkê ne. Lûtkeya wê evîn e, bêguman ger em bikaribin pêk bînin. Ez li dij evînê nîn im. Berovajiyê wê, wekî hêza afirandêr a mezin ez xwe dinirxînim. Hûn dê bibêjin çawa?

Çawaniya wê kêm zêde bi vî şerî ve hatiye bersivandin. Ez naxwazim bi hêsanî dev ji vî gelî û van axan berdim. Ji bo vê yekê li dij dijmin şerekî dijwar hewce dike. Êdî nivîskariya wekî Ehmedê Xanî jî bes nake. Qraliya ku wî daxwaz dikir, carna ez dihizirim, dibêjim ev yek jî bes nake. Divê ji aliyekî ve em Memê, ji aliyekî ve jî Zînê biafrînin. Dem bi dem ez xwe wisa lê dikim. Wekî din mirov nikare çareseriyê peyda bike. Afirandina bûyera Kurd, evîna Kurd, wêjeya Kurd misoger bi bersivandina van pirsan re pêwendîdar e. Niha mirov bi hêsanî nikare bibe wêjevan, çawa ku nikare bi hêsanî bibe şervan, bi hêsanî nikare bibe xwedî edebekî jî. Edeb bûyereke gelekî cidî ye. Ji bo afirandina edebê, divê em pêwendiya Kurd çareser bikin.

Armanc yekitî ye

Min ji berê de gotibû, ka çima bûyera Mem û Zîn ewqas zor pêş ketiye. Di wê derê de ezmûneke evînê heye. Hinek zorê li pîvanên feodal dike. Di bingeh de ev, bêriya şoreşa neteweyî-demokratîk e. Dibe ku di mîrên Cizîrê de bûyereke wisa qet derbas nebûbe. Lê Ehmedê Xanî yekitiyê dixwaze. Tunebûna yekitiyê di navbera feodal-mîrzadeyan de, va ji

hikumdarên Ecem, Ereb nizanim Bîzansiyan re derfeta mêtîngerî û dagirkirinê dide. Di salên 1600’î de rewşa Kurdan a dewletbûnê û avakirina destpêkeke netewbûnê heye. Bi îhtîmaleke mezin feodal-mîrzade û mîr, li pêşiya vê yekê asteng in. Çareseriya vê dixwaze di wêjeya Mem û Zînê de nîşan bide. Naxwe kurekî mîr û keçeke mîr bi rihetî dikarin bizewicin.

Ev zor nîn e. Jixwe di wan sedsalan de, bi tevahî zewacên di navbera mîran de wisan in. Hemû zewacên tebeqeyên jor, zewaca kurên mîr û keçên mîran in û tu zorî jî nîne. Di bingehê hev xurtkirinê de hê jî çêdikin. Li vê derê rewşeke derîpîvan; li ser mîran, bi gor vê qonaxê ku yekitiyeke jor an jî bûyîna dewletekî re nebûna xwesteka zordayînê ye. Va li pêşiya vê pêşketinê, ew mîr bi xwe asteng in. Ehmedê Xanî vê yekê pir aşkera dibîne û dixwaze bi destana Mem û Zînê vê yekê şênber bike.

Evîneke zor e. Çima evîneke zor e? Yekitî pir zor e, dewletbûn pir zor e. Ji bo pêkanîna vê, pêwîst e ev evîn wê mîrîtiyê birûxîne.Ger ku pirtûkwere xwendin dê were dîtin ku, daxwaziya yekitiyekê heye. Divê gelek rêpîvanên kevin werin hilweşandin. Gelek fitne û fesad hene; ji bo rakirina van a ji rastê, hindek azadî pêwîst e.

Serkeftina evînê serkeftina gel

Min got, divê ez serkeftina evînê biafirînim û ez diafirînim. Serkeftina evînê, serkeftina gel e. Hemû hewla min ji bo pêkanîna evîna Kurd e. Ez ne li dijî zewacê me, ger tu tiştekî bikî, divê tu bi evîn û hezkirinê çêbikî. Evîn gelê me ye û emê ji nû ve bidine afirandin. Hinek Kurd hê ji niha ve li ser mirinê hindek lîstokan saz dikin. Heke Beko tunebana, me ji zû de serkeftin bi dest xistibû. Ji mirina min, a yekemîn dijmin, a duyemîn jî ev Beko berpirsiyar in. Ez li ser sewdaya Mem û Zînê, ji nû ve şîn bûm. Ez dijîm û xwedî tol im. Bila her kes hesabê xwe baş bike. Ez ji egîdiya xwe nagerim, hesabê dipirsim. Divê Kurd jî hinek tiştan fêm bikin. Bekoyên me pir in. Heke em fersendê nedin wan, em dikarin bi ewqas ked û xwîna pakrewanan ve bibin xwediyê jiyana mezin. Zilamê Kurd di bin navê namûsê de nasnameya jinê girtiye. Min vê baş fêm kir. Dema ku keç dibe jin, nasname, ziman û xweşiktî ji dest diçe. Wekî ku di destana Derwêşê Evdî de tê dîtin; Edûlêxwedî nasname, evîn û hêzê ye. Ji serê tilîkan hetanî mûyên porê xwe xweşikbûna xwe diparêze, va ye evîn! Niha dema ku mirov van dibêje, dibêjin eyb e. Naxêr, ev Kurd e, binasname ye û em nikarin dev ji vê berdin. Jina bênasname nabe, jiyana bênasname nabe, egîdî nabe.

Ev felsefeya Ehmedê Xanî û Derwêşê Evdî ye. Vaye, ji bo vê bi hezaran keçên me xwe şewitandin û gihîştin evînê. Min bi stranekê dest bi vê xebatê kir. Niha hinek kesayet xebatên min nas nakin. Hûnermendekî ku straneke baş diafirîne, li ba min ji sed fermandaran hêjatir e. Ez dizanim ka kîjan baştir e. Ev tiştekî wekî sedî sed li hedefê xistin e. Dema ku min dest bi van xebatên xwe kir, min got beriya her tiştî divê ev dengê Kurd qut nebe. Ya duyemîn, min got divê keç wisa bi hêsanî ji dest dernekevin.