Xortên
me, keçên me dema tên 18 saliya xwe dikevin
nav heskirineke reş bi tirsnak de û mecbûrin
bikevinê ku ez jî wisa bûm. Yanî gotin ne
şerm e. Lê ev jî dibe ketin. Ferasetek wisa
ya heskirina reş bi gengazî tê wateya
xwarina darbeya duyemîn. Heskirina reş bixwe
ji qutbûna fikir tê û derî ji her koletiyê
re bi çavreşî dide vekirin. Ev ketina mezin
a hestewarî, ketina mezin a fikrî, tê wateya
ji hêz ketinê. Piştî zewacê bi taybet
pirsgirêkên aborî, bi taybet di asta jiyanê
de ketin (ji xwe di nav de ketina aliyê
çandî, hûnerî, qelîta jiyanê jî heye) dibe
rewşeke tirsnak. Keçikek û xorteke gîhaştibe
temenê xweyê 20 êdî di nav civakê de roja
berhemgeriya wan namîne. Û ev pirsgirêkên
mezin in. Di encam de di nav refên me de ev
ên ku herî pirsgirêkên mezin jiyan dikin û
tên pêşberî me. Di vir de pêwîstiya
perwerdekirina afirandina şervanan ku nayê
hiş û bîra mirovan derdikevin hole. Jinûve
dil, mejî heta pêşketina di aliyê fîzîkî de
tê avakirin. Em dikevin nav mecbûriyeta vê.
Çareya me ji vê re dît bûyera qutbûnê ye. Lê
ev zor e. Waye em di vê mijarê de şehîdên
jin ên mezin ji xwe re esas digrin. Ez
hertim dibêjim: rastiya Zîlan, rastiya
Zeyneb Kinaciyan di rastiya xwe de ji bo
wesiyet e. Min nexwest çalakiyek wisa bike.
Lê bi biryara xwe ya şexsî vê çalakiyê lidar
dixe. Di asta wesiyet de sê nameyê wê hene.
Pêwîste ew hertim esas werin girtin. Ev
manîfestoyek bixwe ne. Pirsên çawa
jiyankirinê, çawa şerkirinê fikrê xwe,
birdoziya xwe, feraseta rêxistin û çalakiya
xwe datîne hole. Em nikarin li vê bêrêziyê
bikin. Rêheval Zîlan jî zewicî bû. Lê di
şexsê xwe de derbeya ku li malbatê daye heye.
Cardin azweriya wê ya jiyana mezin heye. Wê
jî dizane bi kîjan dijminî û kîjan şêweyê
bide teqandinê û vê çalakiyê bîzat bi bedena
xwe pêktîne. Di aliyê me de ev bûyerek
bilindbûnêy mezine. Ev dûrîçavkirinê ve
axaftin nabe. Di rojên wisa de lazime ev
kesayet werin bidest girtin. Em van wek
kesayetên herî pîroz dibînin.
Bala xwe
bidinê xwediyê çalakiyên wisa di dîroka
mirovahiyê de bisînor in. Dibe ku hejmara
tiliyê desta derbas nekin. Her wiha di nava
hemû jinên cîhanê de lazime em cihê wê
eşkere bikin û girêdana xwe rave bikin. Ev
nirxên pîroz in. Di dîrokê de ji vana re
melek ezîze tên gotin. Ev kesayetên di vê
astê de bidest girtinê ne. Di vir de
qutbûnek mezin heye. Ne tenê ji zilam, ji
hemû sazûmaniyê, ji hemû nexweşiya, ji hemû
zincîran bi awayekî tirsnak qutbûn heye. Li
gor min ev bûyerek mezin e. Ya li ser me tê
ferzkirin ev şîrovekirin, teorîkirin û ev
kirina sedema emr e. Ji ber encamên vê
bûyerê ku ji me re dide nîşandan hene. Di
wesiyeta xwe de, nameya xwe de dibe ku ev
biziman nekiribe. Bi şîrovekirina her hevok
û gotinên vê nameyê vê diristiyê dide
xuyakirin û di kesayeta xwe de pêk bînin.
Berovajî vê qala Zîlanan kirin wê bibe
dirûtî ku li gor min ev xisûsek herî xeter e
di vê mijarê de.
Ez pêwîstiya
avakirina hin tiştan dibînim. Bi hezaran
keçkên ciwan bi çiyayan ketine, ya rastî ew
jî li eşqê digerin. Lê nizanin wê çawa
bighêjinê. Fermandarê zilam ê berserê wê,
ger tedbîreke me yê zêde xweser nebe bawerim
ku ji wan eşkiyayên çiyayan zêdetir wê jinan
bipelçiqîne. Ev niha pirsgirêkek girîng e.
Ji ber tê gotin “em ê herin çiya, em ê azad
bijîn û şer bikin” lê rêhevalê ku wek
rihûcanê xwe dizane bi qasî ku di civakê de
ji jina piyasê re nirx tê dayîn ji wê jina
berserê xwe re qimet nade. Ji ber zilam
nezane, bê heste û fêm nake. Bi qasî ku fêm
nake dibêje “here bimre, ti bela sere min e,
ti girêka pişta min e”. Lazim e ev werin
ziman. Zîlanan wisa ji ber xwe de
derneketin. Di nav refên me de weke vê
şerekî dijwar heye. Nabejim avakirina zilam
hêsan e.
Jin di
serî de ji îktîdara nêr berdana bêdawî bike
dibêjim, azadiya bêdawî dibêjim
Dixwazim
mesela jinê hinekî din nîqaş bikim. Di
paraznameyên xwe de min nîqaş kir lê gelek
hêrs dibim. Behsa mayîna li malê, mayîna di
mal de dikim. Min berî niha jî got. Cardin
dixwazim wisa îfade bikim. Têgeha bêdawî ez
ê bikar bînim lê ji bo werim fêm kirin
bêdawîbûnê dixwazim wisa bisînor bikim.
Çandekî desthilatdariya zilam pênc hezar
sala ku jin di bin tehakûma xwe de hişt hat
avakirin. Ji vê re dibêjim çanda tecawûzê.
Ez nafikirim ku jin li hember vê çanda
tecawuzê serî tewandibe, xwestibe serî
bitewîne. Lê li hember vê derketin, derveyî
vê jiyan kirin jî ewqasî ne hêsan e. Ev
çirandin, derveyî vê têkiliyê bi zilam re
bûyîn. Ji bo zilama jî dibêjim. Çanda
tecawuzê 5 hezar sala derxistina zanebûnê,
bi zanebûn û vîna mezin ev derbaskirinê ve
ger bi jinê re di nava têkiliyan de bin, ji
bo jina jî dibêjim bi têkiliyê zilam re bin.
Derveyî vê wisa di mal de mayîn fîlan nine.
Hûn dibêjin ketine meclîsan. Ev vîna azadiyê
veguhartina çalakiyan, di nav çalakiyan de
azadî pêwîst e. Hêvîdariya min ev
biserxistina wan e. Ez ê têgeheke nû nîqaş
bikim. Di der barê vê îktîdara serweriya
zilam de. Hindek nivîskaran jî nîqaş kirine.
Jean Baudlierd jî heman fikir nivîsandin e.
Gelek nêzî min tiştan dibêje. Bi taybet di
mijara desthilatdariya zilam de. Kolekirina
jinê gelek baş teswîr kiriye. Ew jî di nav
van axan de kolekirina jinê tespît dike. Lê
asta koletiya ku niha gîhaştiyê di
şaristaniya Ewrûpa de lûtkeya xwe dide
îfadekirin. Ez jî heman tiştî dibêjim. Ev
nivîskar Fransiz e. Niha li Fransa behsa
azadiya jina tê kirin, lê ev bi xwe koletî
ye. Bi qasî koletiya jinên rojhilata navîn
giran e. Ya Fransa hindekî din tevlîhevtir
e. Di nava gelek tiştan de dane veşartin. Lê
di rojhilata navîn de îktîdara li hember
jinê tê bikaranîn hîn saftir e, xwe zêde
eşkere dike. Teswîra vê baş kiriye lê
lêhûrîna vê nikare bike. Jixwe bixwe jî
dibêje dixwazim siyaseta vê bikim. Ew tenê
civaknasek e. Lê ez gihîştim heman encaman û
heta qirikê di nava siyasetê de me. Jean
Baudlierd, di encama vê lêkolîna xwe de jibo
jina wek rêya derketinê gelek bi reşbînî
nêzîk dibe, dibe ku mafdar be, eşqa bêdawî
pêşniyar dike. Dibêje jin ji vê têkiliya
îktîdarê bi eşqa bêdawî dikarin derkevin. Lê
bi têgehek ewqas naîf re, bi eşqê filan ji
nav vî karî nayê derketin. Ez dibêjim ne
eşqa bêdawî, hevdû berdana bêdawî. Bi gotina
bêdawî di rastiyê de dikarim bi îktîdara nêr
a 5 hezar sala vê bisînor bikim. Li hemberî
vê berdana bêdawî ya jin ji vê îktîdarê
pêşniyar dikim. Siyaseta xwe avakirin, ji bo
vê pêwîst e aboriya xwe avabikin. Jin
aboriya xwe lazim e avabike, min gotibû
akademiyên siyasetê. Ji bo jin azadiya xwe
damezrîne çalakiya siyasî û zanebûna siyasî
lazim e. Pêwîst e vê avabikin. Azadiya jin
an jî têkiliyên jin û zilam wisa bi eşqa
romantik an jî bi eşqa bêdawî, azadiya
zayendî nayê bidestxistin. Eger em ê behsa
eşqa bêdawî bikin, ya romantik, têkiliyên di
roja îro de tên jiyîn, behs nakim. Jixwe ev
tişta ku jê re dibêjin eşq têgeha di sedsala
17. û 18. de ya li îngîlîstanê hatiye
avakirin di romanên klasîk de tê vegotin,
behsa wê eşqa romantik nakim. Ger bi eşqa
bêdawî ê bijîn pêwîste azadiyê derxin
zanebûnê. Ya din jî behsa azweriyên ajoyî jî
nakim. Ger zayendîtî bibeje ev li ser
bingehê eşqa bêdawî lazim e were jîyin. Ez
dibêjim jin berê divê ji îktîdara nêr bi
awayekî bêdawî xwe bide berdan, dibêjim
azadiya bêdawî.
Rêber APO
