|
|
Komkujiyên ku di
civakê de li ser jinan tê kirin, ji bo ku bi
awayekê baş bê zanîn, pewist e sedemên van
komkujiyan bê fêm kirin. Ev komkujî di demboriyê
de piştî ku jin ji cewherê xwe yê rast hatî
dûrxistin û her tişt li gorî pergala dewletê
hatî karanîn de derketin pêş û niha bi tundîtir
tên pêk anîn.
Dema ku hertişt
jinê birêve dibir bêguman herkes li gor mafê xwe
bi awayek hevbeş dihat birêvebirin û meşandin.
Jin ji ber destkeftî û hilberîna berhem, li gorî
dema xwe di hemû aliyan de meşandin û derxistina
her aliyên jiyanî birûmet û pîroz dihat dîtin.
Her peydabûnek weke nûbûnekê derdiket holê. Di
serdema pergala jinê de hertişt bi awayekî
exlaqî dihat birêvebirin. Lê bi awayekî zelal
mirov dikare raxe berçav ku piştî derketina
dewletê êdî ji van hemû nirxan hat dûrxistin û
bê par hate hiştin. Yek ji sedemên wê jî bi
derketina dewletê re zagon hatin derxistin û li
gorî huquq hat tevgerkirin.
Di hemû serdeman
de li gorî demê xwe şêweyek dane jinê û weke ku
amûrek dane bikaranîn. Hemû amûr ji bo bêhêz
kirin û kolekirina jinê hatiye bi karanîn. Her
serdemê li gorî xwe dibin navê xilasiya jinê de
dîsa perçiqandinek pêk aniye û heya niha jî
kuştin û qetilkirina çanda jinê pê tînin.
Di dema
îslamyetê de jî dibin nav û têgeha guneh, qeder
û namûsê de hertişt bi awayek eşkere wek gotina
“heqê wê ew e” jin bê maf hatiye hiştin. Heta
jin bê ziman hiştiye. Jin ji civakê dûrxistiye û
xistiye di bin xizmeta malbatê de. Dema jin
dikeve di bin xizmeta mal an jî mêrê xwe de wê
demê dikeve di bin xizmeta sîstema dewletê de.
Belê bi vê jin
neçar hiştine û jinê jî ev tegeh weke qedera xwe
dîtiye û li gorî pergalê ( her çendê di hindurê
xwe de nepejirandibe jî) serê xwe tewandiye û çi
hatiye gotin wê pêk aniye. Ji hemû mafên xwe yên
wek xwendin, derketin, bi zanistê ve xerîkbûn
dûr maye û kelem û astengiyên ku li pêşiya jinê
hatiye danîn derdora wê wek qefesek biçûk hêlaye
ku nekare xwe bilivîne. Eger jin bixwaze
hewldanek kêm jî ji bo xilasiya xwe bide yan jî
serê xwe rake li hemberî xwe mêr, hezkirî, bav,
bira, pismam û hwd dibîne. Jin her roj, her gav
û di her kêliya jiyanê xwe de bi şîdeta sîstemê
re rûbirû ye û bi vê şîdetê jî êşên mezin
dikişîne. Ev şîdet jî bi hêz û çewisandinê li
ser beden û psîkolojiya jinê tê kirin. Ev yek jî
kesî yan komî pêk tê. Şîdeta li hemberî jinê ne
tenê bi lêdan û kuştinê re sînordare;
biçûkxistin, kêm dîtin, tehdît kirin, ji aboriyê
dûrxistin, bi darê zorê zewicandin û derûniya wê
xirabkirin çêdibe. Herî zêde di civakê de yê
rastî şîdetê tê jin e û di hemû civakan de ev
şîdet tê meşandin.
Taybet di vê
sedsalê de ku zîhniyeta serdest ya zilam, herî
zêde perçiqandin, kuştin, lêdan, recimkirin û
destavêtin li ser jinê pêk tîne. Jin ji bo
reklama hemû cureyên pêkanînan wek tv, radio,
rojname, kovar, cilûberg, xwarin û vexwarinan tê
bikaranîn. Jin weke meta tê destgirtin.
Pêşengtiya vê jî modernîta kapîtalîzim dike. Vê
jî di bin navê azadiyê de dike.
Dema di civaka
me ya Kurd de em berê xwe didin rewş û rastiya
jin, ji xwe ji van ne dûre û wek neynîka li pêş
me, em jin tê de baş dibînin. Kurdê ku heya îro
dibin nîrê îslamyetê de xwe diveşêre û îslamyeta
rast jî fêm nake û nizane. Yan jî zîhniyeta wî
ya ku pergala dewlet teşe û şêwe dayiyê ew jî li
gorî xwe dibêje; ez zilam û jin jî weke koleyê
xwe bê maf dihesibîne, bi hemû cure nêzîkatiyên
xelet û xirab re ûbirû dihêle. Bi vî awayî ya ku
destavêtinê re rûbirû dimîne, ya ku tê kuştin,
ya ku bê maf tê hiştin, ya ku çanda w êtê
perçiqandin jin bixwe ye. Zilam j îli ser vê
perçiqandin, kuştin û destavêtinê xwe bi hêz
dike. Ji pergala moderniteya kapîtalîzmê xurt
dike.
Dema jin rastî
şîdet û kuştinê tê li gor zihniyeta serdest
pêwîst e serî li tu riyên peywendîdar nede û ew
şîdet weke qedera xwe bibîne. Ger serîlêdan bike
jî, ji xwe ew sazî jî ji ber heman sîsteme mafê
jin nayê parastin yan kesên ku ceza lêbên birîn
jî, cezayek sivik tê dayîn û demek zûtir bi
cesaretek mezintir dikarin van kuştin û şîdetan
pêşbixin û pêkbînin. Carinan jin bixwe jî dema
rastî şîdeta zêde û neheqiyên mezin tên ji bê
çaretî nikare riya xilasiyê ji xwe re bibîne
bixwe, xwe neçar dibîne ku dawî li jiyana xwe
bîne. Taybet di van demên dawî de li welatê me
kuştina jinan zêdetir dibe û rojevekî sereke
digire. Di hemû cihê kû jin lê jiyan dike, di
mal de, di cihê kar de û di hemû têkoşîna xwe de
hemû curên şîdetê dibîne. Dîsan di civakê de yê
herî zêde rastî pirsgirêkên aborî û civakî tê
jin e. Sedemê van rewşên ku jin jiyan dike
nezanîn, cahêl mayîn, xwe pêşnexistine. Ev
lewazî jî dihêle ku bêhêz, bê çare, qederparêz û
devjixweberdanê jiyan bike. Yê kû vê dide
pêkanîn zilam bixwe ye.
Ev rewşa ku tê
jiyankirin yan jî ferzkirin di tevayiya cîhan,
Tirkiye û Kurdistanê de zêde ji hev ne dûr e. Ji
ber ku em rewşa jinan baş dizanin, pêwîst e em
rewşa jinan li wargeha Mexmûr jî bigirîn dest.
Di wargeha me de
jî li ser jinan şîdet kêmbe jî têkaranîn. Ji bo
xwe anîna ziman yan jî serî li cihên peywendîdar
dayîn kême, ger serî li cihê peywendîdar bide di
nava civak û malbatê de tê gunehbarkirin. Şîdeta
kû lê têkirin jî herkes xwezayî dibîne. Şîdet
kêm zêde di hemû malbatên wargehê de li ser
cinsê jin tê karanîn. Di civaka meya wargehê
giştî de kêm jî be tevî ev çend sal perwerde jî
dema jin di mal de be û hercare koletî bi
pejirîne û çavê xwe ji hemû cure şîdetan re
bigire, dibêjin jinek baş e wek ferîşte ye. Dema
yek jî tam dijberî van rewş û nêzîkatiyên ji bo
jin nepejirîne wek mirovek xirab tê naskirin û
dîtin û bi vê boneyê rastê şîdetan tê. Dîsan
eger ku heya niha di wargeha me de kuştina jinan
pêknehatiye jî bêguman gelek jinan bidestê xwe
dawî li jiyana xwe neaniye ev bi keda têkoşîna
azadiyê ye. Zanbûnek heye. Ger em her yek ji xwe
pirs bikin sedema vê van kuştinan çiye? Helbet
bingeha xwe ji sîstema desthilatdar digire. Ev
şîdet di çi astê de dibe bila bibe, li hemberî
vê sekinîn erka me hemûyane. Ji bo vê jî divê
em xwe hîn zêdetir zane bikin. Em nebêjin li
vêderê de şîdet nîne, li vêderê de kuştin nîne,
li vêderê de çanda jinan nayê perçiqandin. Em bi
van gotinan divê xwe nexapînin. Ji ber ku
zihniyet li her derê heman zihniyete. Ji ber vê
çendê divê em hêza xwe xurt bikin û xwe perwerde
bikin.
Ji bo ev rewşa
şîdet, kuştin û xwe kuştina hemû cinsê jin
dernekeve pêwîst e jin bixwe- xwe li ser lingê
xwe bigire, xwe bixwe di malbat û civakê de
birêve bibe û pala xwe bide hêza xwe, hêvî ji
xwe bike, çavê wê ne li cihek din be perwerde û
pêşxistinê ji xwe re hîmê bingehîn bibîne. Ne
tenê perwerdeya jin bi vî awayî li hember şîdeta
ku li hemberî jina tê meşandin, ji bo gihiştina
cihanek bê şîdet bi hêviya perwerdekirina hemû
civak û cihên peywendîdarin. Zîhniyeta civakî ya
ku kuştina jinan weke kuştina namûsê dibînin
jinê bixwe pêşwazî mirina wê dikin. Yan
zîhniyeta şîdetê mafê jinê dibînin wê tu jin edî
vê nepejirînin, wê jin li hember van şîdetên
fizîkî, psîkolojî, cinsî rawestin û mafên xwe
bigirin. Li hember hemû paşverûtî û bê mafiyan
serî rakin, bi yek deng û yek qêrîn bêjîn ku em
ê têkoşîn bidin heya mafê xwe bistînin.
|
