www.ygk-info.com

           Întîhar, Kêlîya Wate Wendakirinê Ye

      Besê Şîmal

Jin çima întîhar dikin? Ev îsyan ji ber çiy e? Ev hêrs ji bo çiy e? Hema hema her roj em agahiya întîhara jinekê an jî lêgera întîhara jina dib­hîzin. Lê mixabin li hem­ber vê trajediyê civak bê deng û bê bersiv e. Weke bê hestiyarî temaşe dik e. Pêwîste ev trajedî ça­­wa were nas kirin û dana naskirin? Ji xwe mirov nikare ne pirse û bê bersiv bimîn e. Di civakê de gelo (psîkoloji) derûnîya ge­lek  întîharê hakim e? Bêdengiya civakê ge­lo bi vê em şîrove bikin? Gelo civak maf dide van intihar a? An ji difikirin ku jin van in­tihara heq dikin? Eve rastiyeke ku her roj bi dehan jin li paş xwe nanêrin, ji nav me qut dibin û diçin. Bi rêbazen tir­se­hêz(korkunc) dawî li jiyana xwe tînin. Xwe zin­dî zindî şewitandin tê çi wat ê? Xwe jehrki­rin, xwe dardakirin? Kîjan sûcdarî vê bi wê dide kirin? Kîjan hêz bi wê dide kirin? Ji a­gir şewattir ev kîn û nefret çavkaniyê xwe ji ku digrin? Êşa dikşîne ger ji agir ne bi şe­wattir be ma xwe di şewitîn e?

Întîharên jinan travmaya civakî dide diyarkirin. Vê rastiyê derdixe ber roj ê. Ger tê xwestin ci­vak were xwendin, li rûyê jinê întîhar di­kin bi nêrin! Ev rû eyna civakê ye. Ev rû tra­jediya civakê xêz dik e. Êş heye di vî rûyî de, hêrs, îsyan hey e. Westandin, neçarî he­ye di vî rûyî de, bê hêvîtî, bê hêzî hey e. Di rastî de hêz heye, serhildana bi nefret hey e. Redkirina wê cihana ku ne ya wê ye hey e. Di vî rûyî de îlana ev cihana ku ne ya wê ye hey e.

Ji dema teraza cîhanê hat wendakirin, li dij­be­rî wê hat xebitandin û heta niha jinê xwe per­çekî vê cihanê ne dîtiye. Ev hest jiyan ne ki­rin. Bi sedsalan wek biyaniyekê jiya. Xwe wek xizmetkarekî vê cihanê dît. Bêsînor xizmet kir. Ti caran bersiv ne girt û xe­bi­tî. Bû koleyê cihanê yê bêmişe (ucret). Ew wisa hat fêrkirin. Wê wisa fêm kir. Hebûna xwe bê hesab, bê berjewendî, bi keddayinê fêm kir. Bawer kir ku xweda ‘zayendê zi­lam serdest’ afirandiye, bi vê yekê hat ba­werkirin. Bi vê derewa mesmezin. Xwe za­yen­da jêrdetir dît. Wa fikirî ku di navbera za­yenda de newekhevî qanûna jiyanê ye. Za­yendiya civakî bi jinê re hat daqûrtandin. Zi­lam cîhana xwe wisa afirand. Jiyan bi de­re­wê li ser jinê honand. Bi dagiriya jinê cî­ha­na xwe ava kir. Ev cîhan bi dagiriya keda jinê hat afirandin bêyî ku jin têde heb e.

În­tîhar bi vê rastiyê ve ji nêz ve girêdayî ye. Jin êdî vê newekhevî, bê edaletî, înkara ke­da wê ya ku di vê cihanê de tê kirin na pejirîne, tehamûl nak e. Bê tehamûliya xwe der­basî têkoşeriyê nake, heyfa canê xwe tîn e. Mirinê, li hember wê jiyana bi lanet ter­cîh dik e. Desthilatdariya zilam ku li gor berjewendiyê xwe daye avakirin ew civaka za­neyndparêz bi her awahî terorê li ser jinê dide meşandin ev yek dibe sedema întîhara jinan. Malbat dibin mekanê ev rastî têde têjiyanki­rin, mekanê herî tûj. Malbat li ser jinê zextê qatbiqat dide meşandin. Malbata berbi hil­weşandinê ve diçe bi van zext û şîdeta li ser jinê di nav xapandina ku xwe li ser piya big­re deye. Zilam biçûkbûna xwe ya di nav ci­vakê de bi serê jinê de di teqîne, bi vê rêyê di xwaze derbas bik e. Texrîbatek gelek me­zin di vê derbarê de li ser derûniya jinê derdikeve. Di kesayeta jinê de bê nirx­bûn, xwe lewaz dîtin, bê hêz dîtin, bê wate dîtin, pîvana hebûna xwe li gor pîvanê ku civak û zilam jêre daye eşkerekirin dibîne û li gor vê rastiyê jiyana xwe didomîn e. Ev de­rûni û halê rihî nahêle jin rastiya xwe bibîn e. Zanebûna jinê gelek girîng e. Jina za­ne dibe ya paşeroja xwe nas dike û jiyana îro bi wate dik e. Bi sedsalan ew dagirkeriya ku li ser hatiye meşandin nas dike, hafiza xwe, kesayeta xwe ya wendakiriye fêm dik e. Jina zanebûna wê bilind dibe hêncetê xwe yê jiyanê bi xwe di afirîn e. Jiyana jê hatiye dizîn û cîhanê ji nûve ava dike û ji bo vê vîna têkoşînê di afirîn e. Dibe hêza ne li hem­ber mirinê bi bin dikeve, li hemberî mirinê dibe hêza serxistina jiyanê. Jina fikrê wê pêş dikeve, per­gala desthilatdariya zilam, rastiya malbat û civakê, rastiya têde dıjî bi hêz lê­kolîn dike, bi tevgerkirinê rêyê derketinê der­dixe hol ê. Navgînê têkoşînê pêş dix e.

Qa­da herî zêde întîharên jinan lê çêdibin Başûrê Kurdîstan’ê ye. Ji xwe taybetmendiyên vê qadê li gor xwe hene, lê belê polîtîkayên dewletê yên xweser hiştiye civak di nava pirsgirêkan de bi fetise, nikaribe nefesê bigr e. Di Kurdîstanê de daraziyên (yargi) feodal pir bi hêzin. Jin bû­ye namûsa malbat û eşîr ê. Li hember wan nêzîkatiyên tinehesabkirin, biçûkdî­tin, kedxwarin, bêmafhiştin, azadiya ku ha­tiye qetil kirin de ji bo jinê sekn û hel­wes­ta  demokratîk û azad nayê hêvîkirin. Ev bendewarî ne di cih dey e. Di Kurdîstanê de jin cihê ku namûs tê de hatiye wen­da­kirin bûye namûs. Ji zilamê bê kesayet, ji aliyê pergalê ve hatiye perçekirin, azadiya wî nemaye ma jin dikare bibe namûs? Cu­da­tiya zayendî di heman demê de nelirê­bûna exlaqî jî dide diyarkirin. Kêmmirovdîtina jinê, wek objeyek zayend dîtin, ew bi vî awahî bi karanîn, tehakûm pêşxistin, cihêkariya li hember jinê çawa dibe exlaq? Di hindirê mal­ba­tê de bi awayekî nîzamî li jinê lêdan tê kirin. Zi­lam mafê lêdana jinê ji bo xwe dibîn e.   Qa­nûn van nêzikatiyên dijmirovahî, biçûk ki­rina mirova rewa dik e. Bi navê mafê bav, ma­fê mêr bikaranîna dijwariya zilam destek dike. Hiqûqa dewletî saziya hiqûqa cudatiya za­yendî pêşxistin, zilamê serdest avakirin e.