www.ygk-info.com

Hest û helbest
Ji Akademiya Jina Azad

Helbest şerê bê navber e. Ev şer di navbera helbestvan û hestan de tê dayîn. Di encamê de hestên bi serketî derdikevin holê. Ger hest û helbest bi hevdû re li ser hîmê rast werin bikaranîn...

Bêjeya helbest bi erebî tê wateya zanebûn, pêhesîn, gîhana zanebûna wê, hîskirin, fêmkirin, ketina ferqa wê. Bi taybet di wateya xwe ya helbestî de, divê were pêvekirin ku tê wateya fêrbûn û zanebûnê. Ji ber derveyî peyva xwe dema were bikaranîn, tê wateya zanistî jî. Her wiha divê helbestvan xwedî hîs, zanist û zanebûneke giştî be.

Li gorî hin lêkolînan peyva helbest di zimanê cihûyan de tê wateya xwendina bi aheng an jî ew aheng zikir kirinê.

Heta niha gelek ceribandinê nivîsandina wêje û helbestan pêşketin. Lê belê ew birînên giran û parçebûnên mezin ku nifûsî hemû hucreyên gelê me kiriye zêde derfeta nivîsandin û pêşketina wêje û nivîsandinê ne hiştiye. Ya rastî li pêşiya nasnamebûna gelê xwedî helbest astengên jiyanî ên mezin hebûn û heta niha ji ev astengî didomin. Çanda xwe ya dîrokî zêdetir bi riya şanogerî û lîstokên gelerî yê bi devkî me dan berdewamkirin. Ev çand bi vî awayî heta roja îro hat berdewamkirin. Di asta wêjeyî de me gelek kêm xwe derbasî qada navneteweyî kir, bi cîhanê re da naskirin. Ev di van salên dawiyê de dibe ku pir zêde li ser hat sekinandin. Li gorî van pêdiviyan sazî û dezgeh hatin damezirandin. Lê cardin di pir aliyan de kêm dimîne. Ji ber îro medyaya cîhanê herî zêde di vê der barê de li ser civakê çanda ku dide pejirandin hiştiye ku civak ji civakbûna xwe û ji cewherê xwe dûr bikeve. Lê belê rastiyeke gelê kurd rêxistina azadiya ya gelê kurd heye ku wêjeya xwe dîrokî, dê-bavanî heta niha weke ronahiya çavê xwe parastiye. Bê  ku di nava ava gemarî de winda bibe bi hemû zelaliya xwe weke çemekî zelal bi hemû hunermend û nivîskarê xwe diherike. Di nava vê herikînê de di hin beşê xwe yê din de li ser tê sekinandin. Lê belê di asta helbest de bi rastî jî hêj pir pir kêmbûn hene.

Têkoşîneke pir mezin hatiye jiyîn. Li ser her rojeke vê têkoşînê helbesta ku were nivîsandin bi xwe re weke çiyayên Zagrosan wateyên bilind jî dide avakirin. Ji ber her gotineke van helbestan xwedî wateyên têkoşînî di wê bilindahiyê de ne. Divê  ev dîrok xwe bigihîne asta pêşdetir. Ji ber li ser van rastiya neslê nû tên amadekirin. Ya herî girîng jî her helbestek xîtabî pir pir hestên mezin dikin. Di van salên dawiyê de rojên bê wate tên bîranîn an jî pîrozkirin. Roja Hezkiriyan! Di van rojan de ciwanên ku di pey hindek hest û bendewariya de ne dikarin bi hest û ramanên kurdînî lê bi zimanê helbestî zêdetir werin amadekirin li hember wan sazumaniyan civaka di bin bandora pergalê de. Bi rastî jî divê li hemberî van rojan, rojên alternatîf werin amadekirin. Lê belê bi helbestên zimanê zikmakî û bi hestên kurdînî. Her wiha bi helbestên kurdînî. Ma wan ciwanan ev heq nekiriye? Belê! Wê demê divê em cardin vegerin ser çand û hunera xwe, lêhûrîneke kûr bikin û bi helbestên herî xweş roja xwe ya her pîrozbahiyê bi kurdînî pîroz bikin.

Bi taybet li gorî rastiya hestên jinê her helbesta ku tê nivîsandin bêyî ku  nivîskarê helbestê were zanîn tê fêmkirin ku ev ji aliyê jinekê ve hatiye nivîsandin. Ji ber vê cardin her şoreşgerek her hevalek bi nivîsandina helbestên xwe ya rastî nivîsandina dilê xwe jî pêşkêşî her kesî dike. An jî hestên xwe yê herî xweşik diyarî her kesî dike. Di vê pêvajoya niha de em dikarin wisa jî bifikirin ku hewceyî ya pir însanan ji van hestan re heye. Ji bo gelek însanan û civakan helbest cihekî girîng girtiye. Mînak di nava civaka  Eskîmo de helbest çawa tên bidestgirtin em bibînin.

Eskîmo ji helbestan re dibêjin ANERKA. Anerka di zimanê Eskîmoyan de tê wateya henase girtin an jî bêhn girtinê. Henase girtina dil û mêjî bi hevûdu re ye.  Her wiha fealiyeteke jiyanî ye. Di nava wan de bi qasî henase girtinê pêdiviyeke jiyanî ye. Ji ber vê yekê divê bi gengazî parçeyek ji însan be û bibe henasa dilê însan. Ya rastî helbest ne tenê kûrbûneke hesteweriyê ye. Ev danasîn helbesta bi sînor dike. Carinan helbest dibe çirûskek ji ronahiya ku di dil û mêjiya de hatiye windakirinê. Carinan bi tirs e, carinan xemgîn e, carinan hestewer e, carinan qehreman e, carinan hemû rengên hestan e, carinan lêgera jiyana bê dawî û bê hempa ye. An jî bersiva însana ji nemiriniyê re ye.

Însan di hebûna xwe ya navîna civakan de dixwaze ku bi bandor û çalakiya xwe teyisandina xwe ya ser civakê jî bibîne. Di îslamê de bi wahdetî-vucûd ev tê bizimankirin. Her wiha tê wateya afırandına xweda. An jî bi gotineke din derxistina hêza hundirê xwe. Ev hesteweriyeke însanî ye. Lê li xwedayan anîne. Ji bo însan helbest tam di vê demê de derdikeve holê û girêdana lêgera xwe ya jiyana bi wate îfade dike. Ev kêlî dibe lêgera însan xwe di çavkaniya xweza û însan da bi wate kirine. Helbestvanek çiqas teraza di navbera civak, xweza û mirov de bikaribe bixebîtine û fêm bike dikare bi helbestvaniya xwe jî pêşbikeve. Ji xwe rastiyeke helbestvaniyê heye ku di asta şexsî de tê nivîsandin. Her wiha hestewariyên ferd kesayet bi xwe ye. Di dil û hestên ferdî de çiqas êş, xemgînî, coşî, azwerî hebin di zimanê van helbestan de rûdidin. Tam û bêhneke her helbestê heye. Di helbestên Nazim Hîkmet de hêviyê pêşerojê heye. Di helbestên Ahmet Telî de êşa birînên ne hatine girtin heye. Di helbestên B. Brecht de bêhna xwedana bi xwê ya kedkaran heye. Di helbestên Ahmed Arif de ger navê wan nehatibin dayîn jî bêhna Kurdistanê heye.   Lê di nava vê rastiyê de çiqas zimanekî hevpar û gerdûnî were bikaranîn cîhana hestewer a ferd jî mezin û dewlemend dibe.

Di helbestên gerîla de bêhn û tama van hemûyan heye. Lê bi ferqeke mezin! Bi hestên jinitî ev helbest hêj xweştir û xweşiktir tên nivîsandin. Bi kurtasî bi hestên xwe yên jinitî em bikaribin di helbestên xwe de Rêberê xwe, ronahiyên pêşerojê xwe, mekanê xwe yê azadiyê, şerê serfiraziyê, dilê jinê bidin nasîn.

Helbest ji bo însanan gotinên bêdevkî, îfadeya hestên hundirîn bi çend hevoka ye. Amûra vegotina hestan bi zimanê ahengî dana xuyakirinê ye. Ji ber tê zanîn însanên kevnar cara yekem bi zimanê helbestê fêrî axaftin û dayîn-standinê dibin. Heta ji vê şêweya vegotinê haz hatiye girtin, zewq hatiye jiyîn.Helbest şerê bê navber e. Ev şer di navbera helbestvan û hestan de tê dayîn. Di encamê de hestên bi serketî derdikevin holê.Ger hest û helbest bi hevdû re li ser hîmê rast werin bikaranîn dibe weke ava diherike, xwe berdide nava dilê hemû xwendevanên xwe.