Civakek Zayendperest A Mezin Hatiye Avakirin Beşa-I-

Çorstiya rastîn di vêderê de ye ku, gava yekalî destavêtina jinê ya zilam mîna lehengiyekê tê dîtin û zilam ji vêya heta dawî kêf û şanazî dike, jin bi her cûre xedariyan; ji kuştinê, dana ber keviran bigre, heya xistina kerxaneyan û nederketina nava civakê re rû bi rû ye. Cardin ya herî çors; gava ku zilam bi lebetê xwe yê zayendî re şanaz dibe, lebetên zayendî ji bo jinê jêdereke şermê ye. Cûdatiyên fîzîkî yên herî asayî jî, li dijî jinê bikaranînê xwe bi paş de nedane. Jin bûyîn  hatiye rewşa mijareke şerm ê. Zilam serkeftina di têkiliyên zayendî de, weke çareseriya hemû nakokiyan dinirxîne. Tam berevajî vê, derketina pirsgirêkên mezin, di vê kesayetê de ye. Û heta çi ji aliyê pasîf ve, çi ji ber di bin çewsîna zayendî de bûnê ve, têr nebe; dîn dibe an jî dikeve dikeve nava kompleksê û her cûre beredayîtiyê dike. Jêdereke pirsgirêkan a mîna dêw e. Bê yî ku di şert û mercên rast, xwezayî de li çareserîyê bigere, dikeve rewşên weke; zêdetir biyanîkirin, zêdetir çewisandin, jin girtin û revandin, di bin zorê de têrbûna zayendî pêkanîn, heya dawî ji rêderketinên her cûre rêyên der-exlaqî. Eger hêza wî ji bo vê jî tune be, vê carê ketina nava helwesteke wek qeşeya jiyîn. Ev jî bi awayek din xurifîbûnê pêş dixîne.

Gava ku çalakbûna zayendî ya zilam zêde dibe, xwe pir bihêz dibîne. Ji xwe re ji vêya para pesnê derdixe. eger baldarî bêkirin, herî kêm qasî seriyê din, yanî qasî kesekî pir pasîf rewşa xwe xistiye nava zahmetiyan. Ev him nepêwîste û him jî bi zerar e. Civak herî zêde ji vê rewşê kişandiye. Ji xwe ne tenê ji hêla têrkirina zayendî de, di asta civakî de encamên xerabtîr derdikeve holê. Kesekî ku ji hêla zayendî ve pir çavbirçiye, ne yekê du jin, sê jinan tîne. Bi ser de jî, wê biçe kerxaneyê, ew jî têrê nake di bazara aşkere de li jinê digere. Ji yek carê ve fêmdibe ku ev rewş, ji hêla exlaq ve rê li ber çiqas hilweşînê vedike. Li pergala civakî ya me mêzebikin, rewşa kesên ku di mijara jinê de xwe herî baş, herî binamûstir û herî malbatperest dibînin, di bîwara nexweşiyeke civakî de ye.

A jin dijî ferzkirina çavsorî ya zilam e

Xwedêgiravî di evîna ku hesteke pîroze de jî, ya ku jin dijî ferzkirineke çavsorî ya zilam e. Pêwîstiya zayendîtî jî, divê ji nêzîk ve bê çavdêrîkirin. Ev pêwîstiya ku xwe heya dawî bi daxwaz û bi xurtî dide hisandin, erkeke mîna domkirina jiyanê rave dike. Di pêkhatina zayendîtî de gurahiya  enerjiyê, cardin girêya wê ya bi jiyanîtî ve dide hizirandin. Lê pêwîst dike ku zayendîtiyê weke bandoreke domkera jiyanê nehizire. Dibe ku diyardeya domkirina jiyanê ya herî hoveber, şêwaza zayendî ye. Li ser bingeha çendayetî, domandina jiyanê ye.

Cûr be cûrbûn û peresen rê li ber şêwazên dewlemendtir ên jiyanê vedike. Li derveyî vê yekbûna zayendî, ne tenê azwerîû ajoya jiyanê, tirsa mirinê, rastir mirinê bi xwe dihilgire. Her yekbûna zayendî piçkî mirine. Hinek lawir piştî yekbûna zayendî tavilê dimirin. Wê demê zêde girêdanbûna zayendîtiyê, rewşa herî hoveber a jiyanê û pêkhatina mirinê jî bi bîr dixe. Zayendîtî çi qasî veguhere hestên din ên hezkirin û xweşiktiyê û çi qasî bê jiyîn, ew qasî nêzî nemirtiyê dibe. Nemirtiya di berhemên hunerî de, encama vê têgihîştinê ye. Em dikarin, hilberîna zayendî weke şêwazek parastinê jî, şîrove bikin. Tu çi qasî pirbibe, tê ew qasî xwe mîna ku heye, bidome û biparêze, pê bihese.

Heza di kiryara zayendî de, ku ewletiya domandina di wesifa dûbarekirina jiyanê dide, weke “evîn” nirxandin şaşitiya mezin e. Berevajî vê heza girêdayî kiryara zayendî, tune hesibandina evînê ye. Nûjentiya sermiyandar, zayendperestiyê mîna penceşêrê pir dike û di bin navê evînê de civakê dikuje. Evîna rast, kelecana mezin a ku ji zimanê pêkhatina gerdûnê tê bihîstin e. Gotina Mewlana; “Di Cîhanê de çi hebe evîne, jê şûnde qil û qal e.” Dikare bibe şîroveyeke evînê a rastî. Derbaskirina heza zayendî, rastir girêdayî pêşketina asta azadiya beramberê hev a di exlaqa mirovan de ye. Xwesteka şehweta zayendî, bi wendakirina azadiyê û bi bêtevgerbûna daringî ve jî têkildar e. Ne tenê di navbera jin û zilam de, evîna di navbera hemû hêmanên gerdûnê de, bi ahenga pêkhatinê ve girêdan a herî rast e.

Rista enerjî

Weke tê zanîn; mirov barxaneyeke mezin ya enerjiyê ye, gava ku ew enerjî veşartî bimîne, tenê wê di axê de birize û têkelî xwezayê bibe, wê li gorî zagonên xwezayê erk bibîne. Weke me gotiye, mirov jêhatîniyeke di hêza atomê de ye, pirsgirêk teqandina wê ye. Hûn ê bibêjin; têkiliya wê bi vê pirsgirêkê re çi ye? Heke tu ji zayendîtiyeke çors rizgar nebûbe, tu nikare li ser bingehên rast bi teqe. Di eslê xwe de ew jî teqineke, lê wê mîna Çernobîlê qeda bike, wê bibe penceşêrê ku tenê mirovan dikuje û falinc dike. Mirov û jina ku hatine dîlkirin hene, di nava hemû jêhatîbûnên xwe de fetisiye, bêyî ku bijî kî miriye; pêwîst dike ev were parçekirin. Kesayetên ku pir ji rê hatine derxistin, çima hewl dide ku potansiyelên wan çalak bike. Bi tevahî li gorî berjewendiyên kerixtî yên mêtînger a çîna serdest mîhengkirineke jinê ye, mîhengkirina têkilî ye. Heya ku ev xerab nebe, ji bo jiyanê rêzdarî pêş nakeve.

Piştî ku hemû derfetên hêza daringî û arişî di destê zilam de kom bû, êdî jin tê rewşa heyîneke ku li destê zilam mêze dike, carina li ber digere, carina hemû rûmeta xwe binpê dike û li çarenûsa xwe qayîl dibe, pirî caran ji jiyanê dixeyîdê û dikeve bêdengiyeke kûr. Di wateyekê de, gengaze bê gotin miriyê dijî jî. Bi çend dirûvandinan(benzetme) em dikarin diyardeyê berçavtir jî bikin. Dirûvandina yekemîn, di qefesê de çûk e. Çûk carina mîna zerîleyê bixeml tê kirin. Carina mîna bilbilê bideng xweş tê kirin. Her kes li gorî xwe dirûveyî çûkekê dike. Pir caran tê gotin çivîk. Dirûvandina din, mîna pisînga ku berdidin bîreke bêbinî hertim didin miyawkirin. Bi bermahiyên xwarinê tê xwedîkirin û ji bo xwediyê xwe dikare baş were kedîkirin. Dibe ku hinekî çors bê dîtin, lê ji bo gihîştina kûrahiya koletiyê, pêdiviya hewldanên pir alî yên zanistî û wêjeyî aşkere ye.