|
|
Beşa 1-
 Di
mijara ku ‘her netewek xwedî mafê diyarkirina
çarenûsa xwe’ ye de ku di sedsala 19. û 20. de
ji tevahî netewan re ev maf hatiye naskirin, di
bingeha ders derxistina Kurdan ji dîrokê de
bersiva ku daye: Xweseriya Demokratîk. Başe,
gelo ev xweriya demokratîk çiqas li gorî
naveroka û cewhera wê tê nîqaşkirin. Li gorî
hinekan, tişteke ji kuderê hatiye nediyare û
bêwext tê dest girtin, li gorî hinek din jî ku
tê behs kirin û dibêjin; qaşo Kurd dibêjin me
dest jê berdaye weke gava yekem a berbi
“Kurdistana serbixwe, hevgirtî û demokratîk’ ve
çûyînê dizanin, her wiha li gorî hinek din jî di
hindirê dewletê kî de çûyîna avakirina dewleteke
cihê ye… Eger ne wisaye, wê demê ev xweseriya
demokratîk a pir tê nîqaşkirin di rastiyê de
çiye? Bi teoriyên biyanî yên cihê dema ev tê
destgirtin xweseriya demokratîk a Rêbertiya me
behs dike helbet nayê fêm kirin. Ji ber ku
herkes xweseriya demokratîk, li dewsa yên
xweseriya demokratîk avêtine holê guhdar bikin û
fêm bikin, li ser bingeha agahiya mînakên cihê
jêderên cihê dinirxînin.
Dixwazim hema di
serî de bêjim ku, projeya xweseriya demokratîk
dispêre perspektîfa ‘dewlet+demokrasî’. Di vê
formulasyonê de xweserî rola “zêdek” (+) dilîze.
Ango xweserî, dinavbera dewlet û civaka
demokratîk de di esasê xwede rolak bireka hiquqî
dilîze. Ango em behsa sê diyardeyên cihê yên
formulasyoneke hevgirtî dikin: ‘dewlet’,
‘xweserî’ û ‘demokrasî’. Di nîqaşên ku di
derdora van têgînan tê kirin de, gelek şaşitî û
çewtî hene, ku ev jî dibe sedema xwseriya
demokratîk şaş were fêm kirin.
Xweseriya
demokratîk a ku niha tê nîqaş kirin, ji bo
Dewleta Tirk û Gelê Kurd xwedî karektereke
cûdaye. Li gorî pêwîstiya naveroka xweseriya
demokratîk, bi taybet gelê Kurd, bi giştî jî
tevahî civak ji aliyê dewletê ve naskirina wê
ferz dike. Lê hîna jî dewleta Tirk Kurdan weke
gelek û civakek weke hêzeke xwedî vîn nasnake.
Hîn rastirîn qirkirineke pir alî li ser gelê
Kurd ferz dike. Ji ber vê yekê di qonaxa ku
hatiyê de dewlet Kurdan weke vîneke cûda nas
neke jî, di Newroza 2005an de bi Konfederalîzma
Demokratîk a îlan kiriye re, xweseriya
demokratîk gihandine naverokekî. Ango mirov
dikare bêje ku du aliyên xweseriya demokratîk
heye. Ya yekem têkiliya bi dewletê re rêkupêk
dike. Bi vê aliyê xwe ve di dewlet+demokrasiyê
de di rola zêdek (+) de ye. Aliyê xwe yê din jî,
bi têkiliyên xwe yên ku bi dewletê re û bi mafên
ku dewlet bidiyê re sînordar nake, di esasê
xwede dewletê di jiyana civakê de bêkêr kirinê
armanç dike. Û aliyê rêxistingeriyeke derveyî
dewletê ye. Ya duyemîn jî xweseriya demokratîk
weke naverok nêzîkê konfederalîzma demokratîk
dike. Ev jî jêdera xwe ji herdu jî eynîne nagire.
Di rastiyê de dibe rewşeke pratîk a dewleta
mêtînger a heyî ku nêzîkê têkiliya xweriyê
çênabe derketiye holê.
Nêzîkatiyên
Çewt Ji Xweseriya Demokratîk re:
Nêzîkatiyên ku
Xweseriya Demokratîk dispêrin etnîsîteyek,
çandek, gelekî an jî civakekî
Xweseriya
Demokratîk naspêre tenê têkilîkê civakê, dispêre
tevahiyê. Naveroka têgîna ‘civakê’ ya li vir
divê weke hemû qismên ji derveyî dewletê mane
were fêm kirin. Wexta tê gotin ‘hemû qismên ji
derveyî civakê mane’ di vir de qala hemû qismên
civakî yên derveyî hemû desthilatên hêza
dewletîbûnê di destê xwede digrin û xwediyên
îxtîdarêne tê kirin. Dema Rêbertiya me ji van
qisman re dibêje ‘civaka jêr’ an jî ‘gel’, ji bo
were fêm kirin jî ji qismên dewletî re jî got
‘civaka jor’. Têgîna ‘gel’ a di vir de jî ne di
wateya formeke civakî de, li wateya ji derveyî
dewletbûnê de bikaraniye. Va xweseriya
demokratîk dibe pergala civaka jêr.
Xweseriya
Demokratîk dispêre pêkhateya pirî ya civakê
Teoriya ku
xweseriya demokratîk ava dike, naspêre rastiya
civakekî parçebûyî. Ji ber her cûre parçebûnê
weke berhema pergala dewletparêz a hîyerarşîk
dibîne, wexta di aliyekî de dinirxîne dibêje
civakê ji hêz dixe, di aliyê din de jî dide
xuyakirin ku ev parçebûna bêhêjmar a hatiye
avakirin dibe sedem ku desthilat van parçeyane
birêve bibe û bi vî awayî rewatiyê bi dewletê
bide qezenc kirine.
Xweseriya
Demokratîk, xwedî feraseteke civakê weke
çêkereke jîndar (canli) dibîneye. Li gorî vê
ferasetê civak yekpareye û tevahî têkelên wê di
çarçoveya cewher û potansiyela xwe de di nava
yekparebûnekî de cih digire. Civak jî ev
yekparebûna xwe ji rastiya xwe ya exlaqî û
polîtîk digre. Lewma exlaq û polîtîkayê weke
xwezaya civakî an jî weke xwezaya civakê, ango
weke cewhera wê dinirxîne. Civak jî ev
yekparebûna xwe ji biexlaqbûn û polîtîkbûnê
digre. Civakê weke ji bo hevbûnê, her wiha weke
yekîtiya cihêtiyên bi hev çêdibin pênase dike.
Di feraseta civakê de reng, deng û ciyawazî hene
û ev jî weke têkeleje organîzmayê ya karîger
dibe, yekparebûnekî çêdike. Ev teorî, di xwezayê
de û di civakê de tekîtî qebûl nake. tekbûnê
weke mirine an jî tunekirinê pênase dike. Di vir
de xweseriya demokratîk weke pergala feraseta
civakî ya giştî dibîne. Ji ber ku parçe nake,
xwe naspêre parçebûnekî wek; Kurd an jî Tirk,
Elewî -Sunî, jiyan -mêr, hindikahî - zêdahiyê.
Jixwe her cûre parçebûnê weke durketin ji esasê
xwe û weke av kişandin ji aşê dewletê re ku
parçeyan rêve dibe û xwe li ser vê esasê dike
hêz.
Xweseriya
Demokratîk Xwedî Karaktereke Gerdûniye
Ji ber Xweseriya
Demokratîk dibe sîstema bihêzkirina civaka ku
nakokiyên xwe yên bûnyewî bi dewletê re heye,
xwe dispêre tevahiya civakê. Di dema dewletî ya
em niha têde dijîn de ji ber civak, ji aliyê
dewlet û îxtîdarê ve heta her şanikeke xwe ya
biçûk hatiye dorpêçkirin, lewma jî civak, di her
wateyekî de, li dijî dewletê dibe xwedî hêz nabe
pergaleke herêmî û xwedî sînoran. Ango gerdûniye
û dibe pergala bihêzkirina civakê di her qadekî
de li dijî dewletê. Ji ber vê sedemê bêyku li
pirsgirêka gelan a ziman, çand û nasnameyê
binerin, di cihê ku dubendiya dewlet û civak
heye de wê pêwîstî bi xweseriya demokratîk were
dîtin. Di roja me ya îro de jî ne tenê pêwîstiya
gelê Kurd bi xweseriya demokratîk heye. Ji ber
vê çendê xweseriya demokratîk gelê Tirk jî di
navê de, gelên din ên li Tirkiyê dijîn jî ango
rêxistinkirina tevahiya civakê armanç dike. Heta
di welatên Ewrûpaya ku pirsgirêkên xwe yên bi vî
awayî di radeyeke girîng de derbas kiriye de jî,
ji ber pêwîstî heye ku rizgarkirina civakê ji
dewletê çêbike û bike hêz, daxwaza xweseriyê û
xebatên wê neçare ku hebin. Ji lewma li cihê ku
dewlet di tê heye de, parastina civakê û guncavê
cewherê wê pêkhatina wê li wir tê wê wateyê ku
li wir xweserî heye, an jî divê hebe. Ji ber
xweseriya demokratîk, tê wê wateyê ku naskirina
tevahî têkelên civakê ji aliyê dewletê ve çêbibe.
Li piştî dewlet îradeya civakê naskir û şûnve
êdî dibe mijareke wê civakê.
Wek tê dîtin
xweseriya demokratîk dibe ku ji ber gelê Kurd yê
dixwaze heyîna xwe bide nîşandan û neçare ku
bide qebûl kirin. Lê ev nayê wê wateyê ku ew
tenê bi Kurdan ve sînordar e. Bi qasî ku
xweseriya demokratîk ji bo gelên din jî pêwîst û
derbasdar e, xwe bi gelan re jî sînordar nake û
xwe dispêre rastiya civakê ya pirî. Tevahiya
qismên civakê li hemberê dewletê dike îrade û tê
wateya qada avakirina derfetan ku herkes bikare
bi rengê xwe, xwe di çarçoveya nirxên komûnal ya
demokratîk de bide jiyankirin. Ji ber vê sedemê,
xweseriya demokratîk ya tevahiya civakê ye. Tê
xwastin ku tevahiya qismên civakê xwedî li vêya
derbikevin û weke pergala xwe bibînin.
(Akademiya
Zanistên Civakî ya Abdullah Ocalan)
|
