|
Piştî
îdamkirina pîrê kurdan Şêx Seîd û hevalên wî bi
74 salan der barê Rêberê Gelê Kurd Abdullah
Ocalan ku bibû hedefa komployoke navneteweyî ya
sedsalê, dadgeha dewleta tirk a mêtinger bi
plankirina rasthatina
heman rojê cezayê îdamê aşkera kir.
Ji dîrokê heta
roja me 29’ê Hezîranê û nîşaneya zîndîbûna bîra
dagirkeran; 29’ê Hezîranê roja îdamkirina Şêx
Seîd, rojek ji rojên tarî yê dîroka kurd e ku
piştî 74 salan di vê carê jî di şexsê Rêberê
Gelê Kurd Abdullah Ocalan de fermana îdama
tevahiya kurdan hate dayîn. 15’ê Sibat a 1925’an
ku mîna starta tevkujiya kurdan tê binavkirin bi
îdamkirina Şêx Seîd bi encamake tarjîk bi dawî
bû. Her wiha di heman demên dîrokî ji bo ji holê
rakirina Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan û
têkoşîna azadiya Kurdistanê jî hate bikar anîn.
Di 15’ê Sibatê de komplo ket pratîkê, di 29’ê
Hezîranê de biryara îdamê hate dayin. Vê yekê
raxiste ber çavan ku hiş û zîhnê dagirkeran tim
zindî ye û bûyereke bi tenê ya îro ji dîrokê ne
serbixwe ye. Lewra divê were zanîn ku 29’ê
Hezîran a 1999’an peyameke dagirker, komplovanan
a ji bo gelê kurd bû ku ew bi israr in çarenûsa
28 serhildanan û bi taybetî çarenûsa serhildana
Şêx Seîd li ser serhildana modern a gelê Kurd a
bi pêşengiya PKK’ê jî ferz bikin û heman encama
trajîk derxin holê. Lê 12 salên piştî vê buyerê
derbas bûn piştrast kir ku rêbertiya gelê kurd,
tevgera azadiyê û gelê Kurd ê dilsozê azadiyê bi
berxwedana xwe ya bêhempa destûr nedan ku dîroka
bêoxir dubare bibe.
Destpêka
tevkujiya Kurd û pêvajoya nû
Rêberê Gelê Kurd
Abdullah Ocalan tevî hizr û pêşbîniya paşerojê
ye di heman demê de di warê têkilî danîna
bûyerên dîrokî û roja me û paşerojê de jî mîna
hunermendekî mijaran digire dest. Bi taybetî di
parêznameyên xwe de girtina dest a dîrokê û
tesbîtên girêdayî vê yekê ji bo pêşketina gelê
kurd her tim rê vedike. Bi taybetî girtina dest
a dewletê û sipartina dewleta îro ya heta
serdema Sumeran bala gelek dîroknasan jî
kişandiye. Her wiha têkildarî komploya navnetewî
ya di şexsê wî de li hemberî gelê kurd hate
meşandin jî bi heman mantiqî girte dest û bal
kişanda ser girêdana komploya navneteweyî û ya
dawiya sedsala 20’an bi komplo û pêvajoya
destpêka sedsalê ya li dij Şêx Seîd. Ocalan vê
girêdanê wiha rawe dike: „Li Tirkiyeyê destpêka
dîroka tevkujiya kurd 15’ê Sibat a 1925’an ye.
Ev dîrok tê zanîn. Şêx Seîd dikişînin nav
provokasyonê û pêşketinên heta pêvajoya heta
îdama wî bi vê yekê tên destpêkirin. 15’ê Sibat
a 1925’an provokasyona li dij Şêx Seîd dest pê
kir; di 15’ê Sibat a 1999’an de ez bi komployekê
anîm Tirkiyeyê. Şêx Seîd di 29’ê Hezîranê de
hate darvekirin. Biryara îdamê ya ji bo min hate
dayin jî di 29’ê Hezîranê de bû. 15’ê Sibat a
1925’an destpêka dîroka tevkujiya Komara
Tirkiyeyê ya li dij kurdan e. Ji 1925’an heta
roja me 85 sal derbas bûn û ev tevkujî bi
rêbazên cûda hêna jî berdewam dike. Yanî
dîrokeke 85 salî ya tevkujiyê heye. Beriya
kurdan tevkujiya ermeniyan heye lê belê ji vê
girantir tevkujî li ser kurdan hate meşandin,
hêna jî didome. Beranberî vê yekê jî kurd li ser
piyan e, nikaribûn kurdan biqedînin, hebûna xwe
didomînin. Ev tevkujî îro jî didome, lewre tenê
ne tevkujiya fizîkî heye, her wiha tevkujiyeke
çandî, aborî, siyasî, olî û hwd. bi her rê û
rêbazî tê meşandin.“
Pêvajoya
îdama Şêx Seîd
Bi komployê
destpêkirina serhildana Şêx Seîd û şikestna vê
serhildanê encama trajîk jî amade dikir. Bînbaşi
(Serdar) Qasim ku di heman demê de hevçengê Şêx
Seîd bû der barê hemû pêvajoyên serhildanê de
dewlet haydar dikir. Şêx Seîd û 25 kesên pêre ku
piştî şikestina serhildanê xwestin derbasî Îranê
bibin û ji bo têkoşîna xwe li destekê bigerin bi
komploya Serdar Qasim di 15’ê nîsanê de li ser
pira Çarpuh ketin kemînê û ji aliyê Qasim ve
teslîmî Artêşa Tirk hatin kirin. Şêx Seîd û
hevalên wî ji bo werin darizandin di 5’ê Gulan a
1925’an de şandin Amedê. Darizandinê di 26’ê
Gulanê de dest pê kir. Beriya darizandinê dozger
Ahmet Sureyya Ozgeevren ji Şêx Seîd xwest ku
qala pirsgirêka kurd neke û tenê pirsên wan
bibersivînê û got di rewşeke wisa de ewê wî efû
bikin. Di dema darizandinê de dozger têkiliya
serhildanê ya bi pirsgirêka kurd re berovajî kir
û tenê xwest mîna raperîneke olî ya li dij
komarê binav bike. Tevî ku di dadgehê de qala
daxwaza ‘sazkirina dewleta kurd a serbixwe’ ne
hate kirin jî dewlet bi biryar bû ku ‘derseke
dîrokî’ bide Kurdan. Di 27’ê Hezîranê de biryara
îdamê hate aşkere kirin û rojekê piştre jî 49
kes hatin îdam kirin. Piştî îdaman tevkujiyên li
dij kurdan destpêkirin. Her eşîra ku destek dabû
serhildanê di tevkujiyê re hate derbaskirin.
Gundî dihatin sirgunkirin û li dewsa wan
koçberên tirk dihatin bicîhkirin û polîtîkayên
asîmîlasyonê hatin xurtkirin. Êdî kurd tune bûn,
tirk hebûn! Bi deh hezaran mirov hatin kuştin,
bi hezaran kes hatin girtin. Çar salan bi
qanûnên awarte serdestî domandin.
Piştî 74
salan heman çarenûs ferz kirin
Piştî îdamkirina
pîrê kurdan Şêx Seîd û hevalên wî bi 74 salan
der barê Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan ku bi
bûbû hedefa komployoke navneteweyî ya sedsalê,
dadgeha dewleta tirk a mêtinger bi plankirina
rasthatina heman rojê cezayê îdamê aşkera kir.
Bi vê yekê diyar bû ku dewleta tirk rêveberên vê
dewletê jî bi plankirina van rojên ji bo Kurdan
tên wateya rojên tarî û ferzkirina mirin û
tunekirinê peyamên israra tunekirina kurdan
didan. Peyama bingehîn jî ew bû ku ‘mîna 28
serhildanên berê serhildana 29’emîn jî bi heman
çarenûsê dê bi encam bibe. Encam jî darvekirina
pêşengê serhildanê û di qirkirinê re
derbaskirina beşdar û destekvanên serhildanê’
bû.
Lê belê girtina
mîna serhildanên berê ya têkoşîna azadiya
Kurdistanê ya bi pêşengiya PKK’ê diyar bû ku
hesabên mêtingeran ên der barê kurdan de dikirin
vala derxistin.
Bi dîlgirtin û
radestkirina Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan re
gelê kurd li çar parçeyan rabû ser piyan û tevî
vê yekê jî dewletê bi israr dixwest peyama ‘emê
di her şert û mercî de raperînên we biçewisînin’
bide û lewma encama darizandina Rêberê Gelê Kurd
Abdullah Ocalan a bi îdamê di 29’ê Hezîranê
salvgera roja îdamkirina Şêx Seîd de da.
Lê belê aqûbeta
ku ji bo 28 serhildanên berê pêk hatibûn her
çiqasî li ser kurdan hatibû ferzkirin û
‘pispor’, ‘stratejîs’ û siyasetmedarên demê yên
Tirkiyeyî û navneteweyî ji bo Tevgera Azadiya
Kurdistanê ji holê rabe mîadên 3 herî zêde 6
mehan didan jî gelê kurd bi berxwedana xwe ya li
dij komployê û rewadîtina îdamê ev hesab
serobino kirin. Berxwdedaneke bêhempa hate
nîşandan, li dij vê yekê xistina dewreyê ya
şovenîzma tirk û hewldanên afirandina şerê Kurd
û Tirk bi taybetî bi hamleyên Rêberê Gelê Kurd
Abdullah Ocalan ên li Îmraliyê bi guhertina
stratejiyê û gavên tevgerê ên hêz dan vê yekê bê
encam hiştin. Berovajî hesabên dihatin kirin di
nava sefên tevgera azadiyê û gelê dilsozê vê
tevgerê de rihekî yekgirtî derkete holê. Planên
bê rêbertî hiştin û belavkirina tevgerê negirtin
û di serî de hêza gerîla û didarên tevgerê êdî
di bûn xwedî çanda fedaîtiyê. Dikare were gotin
ku di domandina têkoşînê heta roja me û vala
derxistina hesabên komplogeran û belavbûn li
aliyekî bihêztirbûn û afirandina serkeftinên
dîrokî feyz, hêz û bingehê xwe ji vê çanda fedaî
ya li hember komploya 15’ê Sibatê û biryara 29’ê
Hezîranê digire.
Bersiva îdamê
ferzkirina çareseriyê bû
Rêberê Gelê Kurd
ku tevgera azadiyê ya modern afirand û bi
têkoşîn û berxwedaneke bê hempa ya di dîrokê de
mînakên wê kêmin gelê kurd ê piştî Serhildanên
Şêx Seîd û Dêrsimê bi tinebûnê re rû bi rû
hiştibû û giştibû qonaxa ku polîtîkayên înkarê
encamên xwe mîsoger bikin lîstikên bi komployê û
bi biryara cezayê îdamê dihat xwestin bikevin
dewreyê vala derxistin. Bi pêşxistina stratejiya
çareseriya demokratîk û aştiyane heman têkoşîn a
azadiya gelê Kurd vê carê di şert û mercên giran
de lê bi vîneke ji pola meşand. Hesabên bi hev
qirkirina gelê Kurd û Tirk ku hêzên navnetewî li
ser Tirkiyeyê û Rojhilata Navîn dimeşandin vala
derxistin. Ji her alî ve têkoşîn bihêztir bû. Di
qadên leşkerî, siyasî, çandû û hwd. de Kurd bûn
bûn xwedî hêz û dikare were gotin ku têkoşîna li
hember komploger û biryardarên 29’ê Hezîran a
1999’an ev 12 sal in di asteke herî jor de lidar
e.
Komployên ku
di nav hev de hatin meşandin
Bi sedan, bi
hezaran komployên di nava komploya mezin de
hatin meşandin. Rê û rêbazeke şerê taybet û
kirêt nema ku ne hate meşandin û ji wê rojê heta
roja me, ji biper û baskirina xiyaneta hûndirîn
û tesfiyekariyê bigire heta bi afirandina çîna
hevkar hemû hewldanên dewletê û di 9 salên dawî
de polîtîkayên bi destê hikûmeta AKP’ê hatin
meşandin ji aliyê gelê kurd bê encam hatin
hiştin.
Di qada leşkerî
de serkeftinên Oramar, Zap, Bezelê û hwd. Di
qada çandî de vala derxistina hemû hewldanên
afirandina çîna rantxwur a hevkar. Di qada
siyasî de serkeftinên hilbijartina 29’ê Adar a
2009’an, boykota referandûma 12’ê Îlon a
2010’an, tevî hemû zext, dek û dolaban
serkeftina hilbijartina 12’ê Hezîran a 2011’an
dikarin weke mînakên vê yekê werin rêz kirin.
Diyar e têkoşîna
di navbera erkdarên xwedî zîhniyeta tinekerinê û
îdamên 29’ê Hezîranê yên Şêx Seîd û Ocalan û
neviyên Şêx Seîd û milîtan û gelê Kurd ê di şopa
Ocalan de dimeşe mîna roja me di dema pêş de jî
dê bidome.
Rastiya ku
Têkoşîna Azadiya Kurdistanê ya Modern bi
felsefeya Ocalan û pêşengiya PKK’ê derxistiye
holê ewe ku dîrok mîna neynikê tê dîtin û bi her
awayî ders jê hatine derxistin. Berovajî 28
ceribandinên encamên wan trajîk 29. raperîn her
êrîş, komplo, zext û konseptên bêoxir ji xwe re
dike hinceta têkoşîneke mezintir. Hostayî û
pêşbîniya Rêberê Gelê Kurd û vîna azad a gelê
Kurd ji dost û dijminan re îsbat kiriye ku
bersiva biryarên îdamê yên 29’ê Hezîranê dê tenê
û tenê gihandina azadiyê ya gelê kurd û
sazkirina aştî û demokrasiyê li ser xaka
Mezopotamya û Anatolyayê be.
|
