|
Akademiya Zanistên Civakî ya Abdullah Ocalan
Pejirandin an jî
pêkhêneriyeke bi dil heye. Ji ber vê çendê ye ku,
civaka xwezayî ya polîtîk û exlaqî ye, di bîra
mirovan de wekî buhiştê cîh girtiye, mirovan,
lêgerînên wan her timî kişandiye wir.
Otorîte, di
destpêka civakîbûna mirov de çêbûye. Ji ber vê
sedemê ne biyanî ye ji civakê, berevajiyê vê
parçeyeke wê ya temamkar e. Otorîteya ku
parçeyekî civakê bû, çawa anîn rewşeke dijberê
civakê? Bersiva vê pirsê biqasî dîroka
şaristaniya çînî mijareke kûr e û pêwîstî bi
dahûrandinê heye.
Ji rêzdariya ku
di encama hunera di mirov de heyî derdikeve holê
re tê gotin, otorîte. An jî rêzdariyeke di
encama çalakiya mirov a karên erênî, bifêde de
afirîndiye ye. Dema ev pênase werin hîm girtin
otorîte bi rêzdariyê re hemwate ye û ev bi
fêdeya di kiryariyê de derdikeve holê re tê
pîvan. Di vê rêzdariyê de tehekum an jî
çewsînerî nîn e. Di vê wateyê de ev xema hundirê
civakê pêk tînin. Taybetmendiyên hundirîn
hildigrin. Rewşeke ji dervede tê ferzkirin nîne.
Bê Otorîtetî
Çênebûye
Di qismeke
civakê ya ji sedî 98 de mirov, bêyî otorîte û
rayeya ji derve de tê ferzkirin jiyane. Lê ev
nayê wê wateyê ku bê otorîte, jiyane. Di vir de
jî otorîte û rêzdariyeke xuya heye. Ji ber
têkiliyên civaka exlaqî û polîtîk organîk û
piştvanitî yên herî zêde piştvaniyê pêşdixînin
rêzgirtineke herî mezin, ji lewra jî otorîteyê
digirin. Yên di serî de vêya dikin jî jine. Ev
taybetmendiya wê ye ku jinê dibe asta Xwedavenda
dayik. Di vê mijarê de Rêber APO vê dide
xuyakirin: “Têkiliya di derdora jina-dayik de ji
têkiliya hêzek, otorîteyekî zêdetirîn di şêwazê
alîkariyeke organîk de bûna wê, guncavê cewherê
civaka xwezayî ye. jirêderketinekî pêknaîne. Ji
otorîteya dewletê re girtiye. Ji ber çêbûna
organîk pêwîstî bi xwespartina zor û derewê
nabîne”.
Bakunînê ku wekî
bavê Anarşîzmê tê pejirandin, otorîteyê wekî
“zagonên hundirîn” pênase dike. Û ‘ev zagon ne
ji derveyî me ne, ev dixwaza me de tên dîtin;
heyîna me, di aliyê fizîkî, ronakbîrî û exlaqî
de tevahiya heyîna me tînin holê; em jî tenê bi
saya van zagonan dijîn. Ev nebin em ne tiştek in
jî, em nîn in. Wê demê em hêza îsyankirina li
hemberî van û vê xwastekê ji ku derê digirin? Di
têkiliya mirovan a bi zagonên xwezayî re tenê
azadiyek ji bo mirovan gengaz e. Rizgariya
mirovahiyê ya komelkar û takekesî bi şêweyeke
guncavê armanca wê ketina ferqa wê ya û her diçe
di pîvaneke fireh dibe de pêkanîna wê. Dema ev
carekî hate qebûl kirin, otorîteyeke tu car ji
aliyê girseya mirovan ve nebe mijara nîqaşê di
afirîne’.
Zagonên
Civakî...
Zagon û rêzikên
ku civakê dikin civak hene. Di serî de civakîbûn,
polîtîkbûn û exlaq tê. Ev nêzîkatiyên ku di
civakê de rêzdarî didin çêkirin, her ku diçe
dibe otorîte. Lê di vana de ferzkariyek nîn e.
Pejirandinek. Ji ber vê çendê ye ku, civaka
xwezayî ya polîtîk û exlaqî ye, di bîra mirovan
de wekî bûhiştê cîh girtiye, mirovan, lêgerînên
wan her timî kişandiye wir.
Ber bi dawiya
civaka xwezayî ve, hiyerarşî di hembêza civaka
xwezayî de wekî jirêderketinekî û civaka xwezayî
bi kotinê re lewaz dike pêş dikeve. Dema ku
hiyerarşî bi zagonên hundirîn ên civakê re bû
yek wekî nabe pirsgirêkekî cidî, roleke ku jêre
têgotin ‘hiyerarşiya bi fêde’ jî lîstiye. Lê ev
çêbûn, cihê ye ji otorîteya jina di civaka
xwezayî de. Ev pêşketina beriya civaka çînî an
jî dema şeveqê de, xalaçerxeke herî girîng a
dîrokê pêk tîne. Ev wekî wesfî ji ola jina dayik
cudaye. Xebata bingehîn a ola jina dayik,
komkerî ye. Hîn li piştre kedîkirina ew nebatên
pêşxistine û afirandine xebateke aştiyane ya şer
pêwîst nabîne ye. Xebata nêçîrê jî hîn zehmettir
e. Ji lewra hîn zêdetir otorîte dixwaze. Ev
xebat koka şer jî çêdike. Desthilatbûna vê çandê
tê wateya kok dayîna otorîteya baviksaler. Lê li
rexmî vê jî otorîte hîn şexsî ye û sazî nebûye.
Dema ev çand, bi
otorîteya rahîp û şaman ku otorîteyeke olî ye re
bûye yek çandeke nû çêdike. Ev çanda civaka
biçîn û dewletî ye. Ev, pêşketineke berevajiyê
civaka xwezayî dişopîne. Salên BZ. 4 hezar
salan de dibe salên pêşketina vê otorîteyê. Ev,
xwe bi çêbûna dewletên bajaran ên Sûmeran re
dide nîşandan. Çîrokên mîtolojîk an jî vebêj
tijîne der barê çêbûna vêya de. Di ev civaka nû
ya çêdibe de esker hêz bidest dixin. Qralên
leşker yek ji taybetmendiyekî vê yê herî aşîkar
e. Di encama vê de pêvçûnên nav qebîleyan de
zêde dibe. Di necama van pevçûnan de nêzîkatiyên
radestgirtin an jî tunekirin tê hîm girtin. Ev
jî li dewsa tevlibûnekî xwezayî tevlibûnekî bi
zorî tîne. Tevlibûna bi zorê tevlibûneke koleyî
ye. Kûrbûna vê otorîteyê, li gel çînayetiyê
vediguhere otorîteya dewletê. Rêber APO di vê
mijarê de vêya vedibêje: “Dewlet, otorîteya xwe
bi ew zagon û qanûnên çêkiriye re didomîne.
Civak li gorî van zagon û qanûn wê
bihizire-biaxive, bixebite. Di mijarên mîna hal
û hereketan de, reftarî hwd… de dê li gorî
dewletê bibe, derketina ji derveyî vê sûc e.
Dewlet dema ku ev pêknehatin dikeve nava tirsa
otorîteya wî lewaz dibe bi girtîgehan,
darizandin û çewsandin û rêbazên kedîkirinê re
otorîteya xwe diparêze’.
Wekî ji
nirxandinên ku me ji Rêber APO jî girtiye tê fêm
kirin ku ferqeke wesfî dinavbera otorîteya
civaka çînî û dewletparêz û ya civaka xwezayî ku
exlaqî û polîtîke de heye.
Di vê wateyê de
şaristaniya çînî, têgîn û nêzîkatiyên civaka
xwezayî serûbin kiriye. Dema di civaka xwezayî
ku civakeke organîk de otorîte tişteke hundirîne,
di civaka çînî ku civakeke mekanîk de jî ji
derveyî (dışsal) ye. Di civaka xwezayî de
rêzdariya ku jêdera otorîteyê pêktînê dispêre
huner,dispêre fêdeyê û kesî ye. Lê di civaka
çînî de dispêre zordarî, dispêre berjewendiyê û
sazîbûye. Li dijî otorîteya koledar sekinîn,
tekoşîn kirin, tê wateya tekoşîna mirovahiyê
dayînê. Mirovbûna mirovahiyê di tekoşîna xwe ya
li dijî vê otorîteyê pêş dikeve.
|
