|
|
YGK
Xwendevanin hêja tevgera azadiya gelê Kurd
pêvajoyek tenik û ziravre derbas dibe, her wisa
tecrîdek giran û şidandî li ser Rêberê gelê Kurd
Abdullah Öcalan tê meşandin. Em jî wek
xebatkarên siteya ‘‘Yekitiyê Gaziyên Kurdîstan’’
derbarê pêvajo ya ku gelê Kurd di navde ye, me
gaziyên şer ê têkoşîna azadiyê de bedêlin herî
giran û parçeyek ji bedena xwe daye, ji bo rûmet
û azadiya gelê xwe têkoşiye, me ji bo
xwendevanin heja hevpeyvînek li gel gaziyên şer
ê tevgera azadiya Kurd pêk anî, nêrin û
nirxandinin xwe yê hêja bi mere parvekirin.
- Di vê pêvajoyê de ji
her demê zêdetir li ser tevgera azadiyê û
gelê kurd êriş hene hûn van êrişan çawa
dinirxînin?
Dişat WAN: Bê guman têkoşîna azadiya gelê
Kurdistanê ji her dem û dîrokê de zêdetir ,xetertir
di kêliyeke pir zirav û firsendeke erênî re jî
ru bi ruye. Em dizanin ku têkoşîna azadiyê ya
bi rêber APO dest pêkiri qasî çil sale têkoşina
leşkeri,siyasi,çandi û politik rêve dibe helbet
ev bi berxwedana şehîdên qehreman û felsefeya
Rêber APO gihişte vê astê. Lê belê di nava vê
diroka çil salan de têkoşina gelê kurd bi dehan
caran li gel êrişên tasfiyegeriyê bigre heyanî
êrişên tunekirinê re ru bi ru hat, li rexmî vê
yeke jî her deme bi strateji û hemleyek nû xwe
da jîyan kirin û ji nûve vejînek derxist holê.
Tevgera Apo cî di rojhilata navîn de jiber ku ne
tene ji bo gelê kurd ji bo gelen herêmê yên
bindest jî strateji,felsefe û politikayek xwe
hebû, ev yek ji bo hêzên hegomonîk bûye wek şurê
Hz Eli li ser dilê hêzên modernîteya qapitalist.
Jiber ku ji bilî tevgera kurd di rojhilatanavîn
de yê dengê bindest,kedkar û bê nasnameyan ne di
bihist. Yani jiber vê yê mirov dikare bejê
hertim li hemberî tevgera gelê kurd û kurdistan
êrişên cur be cur tên meşandin. Di bingeh de ne
tenê vê gavê hema beje di dîroka têkoşîna me de
her demê, pergala serdest ji bo emrê xwe dirêj
bike alikariya xwe ji dewletin ku Kurdistan
dagirkirine kêm nekiriye, rojameya îro ji
Dewleta Tirk ya dagirker xwe dispêre hêzên derve
yên hegomonîk û qapitalist. Taybet hîn ev bi
komploya navnetewi ya li ser rêber Apo 99 da bi
radest girtinê xwestin bigihîjin lutkeyê. Lêbelê
dema Rêber APO komplo a fiziki vala derxist vê
carê bi êrişên birdozî û tasfiyegerî cur be cur
êrişên xwe meşandin, dema ku ditin ev jî bê
encam dimîne plansaziyek nû hate danîn. Ku bi
riya cemaeta gulen (lê bingehê aborî û
birdoziya xwe ji moderniteya qapitalist digre) û
bi pratizekrina Hukumeta AKP ê hem bi rojava re
hemjî bi hinek dewletên rojhilatanavin yên ku
kurd tê de dijîn wek stratejiyek ji xwe re dane
diyarkirin. Bi taybet ev hîn di sala 2009 an de
dema operasyonên siyasi yên KCK destpêkirin
hatibûn plankirirn plansazi ew bû ku bi riya
têkiliyên bi hêzen başurê kurdistanê û têkiliyên
li ser berjewendiyên tasfeyegeriya tevgera kurd
yên bi İran û Suryê re li her çar parçê
kurdistanê tevgerê ji aliyê siyasî,birdozî û
leşkerî ve tune bike. Li qada bakur
siyasetmedaran bi riya girtin û binçavkirinê
çavtirsandî û bêdeng bike. Divê rewşê de hemleya
Rêber APO bi şandina grubên aştiyê dayî
destpêkrin hinek planên dijmin û mejiyê wan
tevlihev kir.
Li ser vê yekê neçar man ji bo sozên dane hîn
derdoran da ku binîn cîh ji bo stratejiya xwe
berdewam bikin xwestin hin gavan bavêjin, lê
hewildana wan ya dagirkirina başurê kurdistanê
vala derket û nekari di aliyê leşkerî de bikeve
başurê kurdistanê. Tenê yek alî ma di dest wî de
ew jî berdewamkirina qirkirina siyasî û
domandina zextên li ser gel. Ango ji bo di aliyê
derunîde civakê bandor bike, ji kuştin bigre, ji
tecawûz û heya çavsoriyên bê hempa hemû li ser
gelê Kurd da meşandin. Lê li rexmî viya gelê
Kurd ji tevgera xwe ya serhildanê tu gav paşve
ne avêtin û raperinên xwe dan berdewam kirin. Ji
xwe hema duv vê yekê re kelijina li
rojhilatanavin destpê bû. Li rojhilata navîn
gelên bindest û xemdarên demokrasiyê herçiqas bi
destê hêzên derva jî be dest bi raperînên
guherîn û veguherînê kirin. Ji xwe hîn di sala
2003 yan de Rêber APO ji bo van raperîna goti bû
li rojhilata navîn Bahara gelan wê destpê bike.
Dema ev dest pê bûn, dewleta Tirk xiste nava
metirsiyan, li gel têkiliyên xwe yên İsraîl û
DYA yê, vê carê li gel hêza bi vanre nakok li
ser bingehê tasfiyekirina tevgera azadiyê di
aliyê leşkeri de bi dewleta iranê re kete nava
stratejî û têkiliyan û hemleyek leşkerî dane
destpêkirin. Bê guman mirov nikare bêje ev
hamleyeke leşkerî ya biçûk bû rastî jî êrişeke
berfireh û mezin bû, lê berxwedaniya gerîllayê
azadiya kurdistanê li ser navê berxwedana
Qendîlê dane nişandan. Li gel paşveçuyînê
derbekî mezin li dewleta îranê hate xistin.
Neçarî li xwe mikurhatina binkevtinê kir. Bê
guman di encam de ev plansaziya dagirkeran vê
carê jî bi berxwedaniya gerîlla û gelê Kurd vala
hat derxistin. Vê carê dema ku dît di aliyê
leşkerî de taybet Dewleta Tirk binkeftine jiyan
kir, (bê guman aloziya di nava artêşê de û
xwesteka serdestiya hukumeta AKP cemaeta gulen
bi avakirina artêşa polîsan de di vê yekê de
bandoriya xwe kir) vê carê neçarî politikayên
şerê piskolojik xiste meriyetê.
Bê guman ev pêşi li ser Rêber APO hate
meşandin. Di qada siyasî de bi çewisandinê û
pêla girtin, binçavkirina hate tuj kirin, ev
gihandin rewşenbirên dostên kurdan û demokratan
jî. Her wisa êriş birin li ser parêzerên Rêber
APO jî. Li gel vê yeke jiber ku nekarî di aliyê
leşkerî de êrişî gerîlla bikin vê carê disa serî
şixulandina madeyên wek kimyawî û êrişên tekniki
bê navber li ser şervanin azadiyê bi kar anîn.
Mirov di encam de dikare bêje bingehê van êrişan
nemaye jiber ku tenê bi derûniye, ango hêza gelê
kurd ya berxwedaniyê di aliyê birdozî û
tevlihevkirina mejî de ye. Her wisa ev kelejana
li rojhilata navîn firsenda ji bo gelê kurd di
rojava, rojhilat, başur û bakurê kurdistanê de
xulkandinê çêke afiriye û ev yek ji dagirkeran
ditirsînê. Lê em dikarin bêjin pêvajo di destê
tevgera gelê kurd de ye, tenê rast şixûlandin,
karkirin wê puçkirin û vala derxistina van
êrişan be.
- Wek tê zanin Rêberê
gele kurd gelek caran agirbesta yek ali
îlankir lê rexmi vê yeke her carê ku
agirbesta yek ali hatiye ilankirin jî
dewleta tirk êrişên xwe yên hovane domandiyê
û deste aşitiyê ku hatî dirêjkirin li hewa
maye. Di vê pêvajoyê de jî hinek derdor disa
agirbesta yek ali dixin rojevê hûn vê yeke
çawa dinirxînin?
-
Dilşat WAN: Eslê xwe de
raste Rêber APO hîn di salên 90 i de ev hewildan
dan destpêkirin. Lê hîn agirbest ne tenê yek alî
jî bûn, pirek van agirbestan li ser daxwaza
dewlata Tirk bûn, ev bi navbênkariya hinek
derdûran re hem ji rêber Apo, hem jî, ji tevgera
Azadiyê re hate ragahandin. Heta em bêjin hinek
her çiqas bi nivîski û vekiri nebe jî, mirov
dikarê bêje hevpeymanek bû. Lê vace dewlet û
pergala dagirker yê li ser bingehê tune û
înkarkirinê hertim ev hewildan wek firsendeke ji
xwe re demê qezenc bike, bi awayekî hovane êrişî
gelê kurd, tevgera azadiyê û rêberê gelê kurd
Rêber APO dike. Em bala xwe bidin, her di van
pêvajoyên agirbestan de bi mabesta ku ji aliyê
tevgera kurd ve hatiye xirab kirin hecetek û
politiqayek hatiye afirandin. Ji bo ku ev
hewildan vala bên derxistin. Her dema agirbestê
de zilm û êrişên li ser gelê kurd hatine
zêdekirin û li ser gerîlla yên di pozisyona
parastinê dene, wek firsendek xayîn ji xwe re
nirxandine û ji aliyê dewleta tirk ve êrîşên
hovane dane destpêkirin. Rastijî em dikarin
bêjin hîn kirêtahiyên ku di dema agirbestan de
hatin meşandin di dema şer de nehatine meşandin.
Ev jî dihêle ku temarên gelê kurd bi xetimin û
misoger dema temarê te bi xetimin tu neçarî ji
bo nefes bigrî refleks nişan bidi û li berxwe
bidi. Ev ji ne bi awayeki agirbest xirakirinê bi
awayekî parastina rewaye, gerîlla û gelê kurd
neçare xwe bi parêze û pêwiste bi parêze ji. Lê
dijmin ev hemû ji bo gelê kurd dike hincet qaşo
agirbestê tevgera kurd xera dike. Lê tu li aliyê
din dinêri di van pêvajoyan de opersyonên
leşkerî ji dema şer bêhtir bêyi ku bên
sekinandin domkiriye û êrişên li ser rêberti û
gel bi awayekî qirêjtir bêyi ku bisekinin hatin
meşandin. Lêbelê dijmin dibêje, Stûyê xwe
dirêjke ber kêrê, birîna min xêre ji boy te. Kê
vê yeke qebul bike? Tevgerekî ku xwe dispêre
tecrubeya 40 salan gelekî ewqas bi rêxistin bûyî
bi hezaran şehîdên xwe heyî, wê piştî ewqas
berxwedani yê û qirêjahiyê ku te bi serê wî anî,
çawa stûyê xwe li ber kêra te dirêj bike. Ger ev
di dema lûtkeya serkeftina têkoşîna xwe de be û
serdemekî s.s 21 de be ? niha jî tevgera kurd
disa di rewşeki agirbestê de ye û tucaran jî
xirab nekiri ye şer îlan nekiriye. Li ser
bingehê dîtinên rêber APO yên ji bo agirbeste kî
mayîn de hewildanê xwe berdewame, lê di rewşeke
tune kirinê de, di rewşeke êrişên li ser gelê te
tên meşandin de û di rewşeke li ser Rêbertiya te
tecrît tê meşandin, tê çawa bisekinî tu neçarî
xwe bi parêzî rumeta xwe , şerefa xwe, namûsa
xwe û hebuna xwe bi parêzi. Ango dibêjin hem emê
êrişi we bikin hûn jî, wê çeka we li milê we be
ne daynin û tenê li me temaşe bikin? ev tê
wateya zivirîna pergala koledariyê û pejirandina
kokledariyê ye.
Li ser
agirbesta ku hînek derdor dixwazin li ser
tevgera kurd raber bikin jî ez dikarim vana
bêjim wek min li jor jî got tevgera Kurd
agirbest xira nekiri ye da ku ji nûve îlan bike
bila yek kes bêje heya niha tevgera kurd bi
daxûyaniyekê fermî gotiye ez agirbestê xira
dikim şer didim destpêkirin ? wê demê mafdarin,
lê tuneye tevgera kurd daxûyaniyek wisa nedaye
şer ji nedaye dest pêkirin da ku agirbestê îlan
bike. Dîsa ev hat dîtin ku agirbesta yekalî tu
wateya xwe tuneye, ne ji bo gelê kurd ne jî ji
bo gelê tirk xizmetê nake. Heyanî agirbest nebe
dualî wê tu watedarî û qezanca xwe tune be, ev
bi tecrubeya salan û ilankirina agirbestên
yekali êdi diyar bûye ku wiha ye. Jiber wê ez
dibêjim divê daxwaz dualî be, ger wisa be
tevgera kurd tucaran gav paşve ne avêtiyê wê
navêje jî. Divê ev derdor di vê yeke de zelalbin.
- Tecriteke şidandi li
ser rêberê gelê kurd heye bi vê tecrita
girankiri a li ser rêberê gelê kurd tê
meşandin armanca hikûmeta AKP ê çiye?
Dilşat Wan: Helbet em
dikarin bi dilekî rihet bêjin ku ev tecrît ne
niha hîn di sala 2002 an de bi hatina hukumeta
AKP ya serdestiyê re hat destpêkirin. Jiber wê
mirov dikare bêje tecrîda AKP ya li ser rêberê
gelê Kurd. Belê raste hinekdin rêbertî radest
girtin, lê dîroka tecrîdê bi AKP ê destpêkir.
Jiber ku AKP hema bixwe ne derkete holê ev wek
hêzeke nû ya bîrdozi ye. Ergenekona kesk û
îslama nerm, ji aliyê hêzên rojava û pergala
modernîteya qapitalist ve hate afirandin û anîn
ser text. Bê guman berya AKP were serdest êdi,
ji bili stratejî û bîrdoziya rêber Apo ji bo
hêzên rojava ku di rojhilata navînde hem xwedi
pergal bin hem jî Tirkîyê wek qada meşandina xwe
ya stratejik û bîrdozî bi meşînin.
Ev bicihkirina DYA yê de ya fetulah gulen aliyê
wê yê birdozî hat meşandin û pratizekirina wê jî
li ser Erdoğan û AKP hate rêvebirin. Ji bo wê ev
dîroka tecrîdê dan destpêkirin. Em baldarbin
hevdîtinê li gel Reber APO ji dihatin rêvebirin
ne bi destê AKP, ne jî bi riya AKP ê bû, hin
derdorên sivil û fermî yên di nava dewletê de ev
hesasiyet dîtin û hevdîtin bi rêber APO dane
çêkirin. Bê guman dema van hevdîtina Rêbertiya
me eşkere kir, AKP ê vêcarê dîsa êrîşi rêber APO
kir. Jiber ku pergala îmrali yê di destê
wezareta Dadê deye, ew jî girêdayi AKP ê ye. Ji
xwe rayedarên AKP bi vekiri gotin emê vê tecrîdê
bimeşînin. Mabestekî din ya ji girankirina
tecritê de jî ewe ku di gihaştina gelê kurd ya
hinek mafan de di derbarê kelejandina di
rojhilata navîn de ji Rêber APO peyam neyê
girtin. Da ku hem hêzên modernîteya qapitalist
hem jî AKP polîtiqayên xwe yên kuştin û
tunekirinê bi awayekî rihet rêve bibe. Ango bi
kurtahî armanca AKP hem serdestiya xwe rihet
rêvbirin e hem jî di dema diyarkirina statuya
gelê kurd ya di rojhilata navîn de bê Rêbertî
hiştin û bê stratejî hiştine’ yanê wê ji Reberti
peyam neyê girtin (di nava vê de elimandina gelê
kurd ya bê Rebertî bûn hiştinê ji heye) liser
gerîlla êrişên hewayî bên meşandin, li ser gel û
xebatkaran bi girtin û binçavkirinê, di aliyê
derûnî (piskolojîk)de gelê kurd were çewisandin
û tirsandin, da ku di vê dema dîrokî û awarte de
jî, serê xwe ne rakin û bi tewînin.
-
Wek gaziyek yê vê
tevgerê helwesta we li hemberî vê tecrîta
şidandî çiye?
Dilşat WAN:
Rastî jî dema mijar Rêber APO be ne gotin
ne hest ne jî xemginî têra vê nake ! tecrida
niha tê meşandin ne li ser şexsê Rêber Apo ye ez
bixwe wekî li ser mejî û jiyana xwe dibînim. Ez
dikarim bêjim ku rojek tenê ji fizîkî dibe
manewî dibe giyanî dibe çi dibe bila bibe ez
bixwe nikarim bê Reber Apo jiyan bikim îdare
bikim. Rastî jî wek şexsek yê ku zanista
mirovahî, takekesî bi minre daye çêkirin ez
kirime mirovekî xwedî vîn, xwedî hêvî û aso
Rêber APO ye. Bê guman li rexmî van hemû qenciya
bê, beramberî wek peykerekî sekinîn û temaşe
kirin gelo wê ji bo min ne xiyanet be? Belê ne
carek ewê hezar caran xiyanet be, hem ne tenê li
şexsê rêber APO wê li namûsê, li rumetê, li
civakê xiyanet be û li şexsê xwe xiyanet be. Ji
bo wê jî ez dizanim ku ez hîn ne bû me tu
bersivekî ku xwedi bertekek tûj ku bandor li
dijmin bike. Ji bo vê pêwiste di seride ez em
xwedî helwestek û bertekek hîn bi xurtir bibin
da ku ne tenê bandori rakirina tecride çêke azad
kirina Rêber APO misoger bike. Ji bo vê di kijan
qadê de dibe bila bibe di kijan xebatê dibê bila
bibe soza me ya girêdayina fedayane û her saetê
bi rêber APO re jiyan kirinê bi awayekî bi rumet
bi şeref û bi namûs wê berdewam bike! Heyanî xwe
bigijîne Azadi û serkeftinê. Ji bo wê ez dibêjim
bi rêber Apo re jiyan kirin û dayina jiyankirin
erka min/me ya herî sereke ya mirovahiyê ye
-
Wek gaziyek
bangawaziya we ji gelê kurd û raya giştîre
çiye?
Dilşat WAN. Niha em hemû dizanin ku tecrida
li ser Reber APO ji her demê bêhtir û zêdetir
hatiye şidandin. Hema bêje ev pênc heyve em ji
Rêber APO agahî nagirin? Ne di aliyê jiyanî de,
ne jî di aliyê tendurustî de, bê guman êdî ev ji
gumana hinek tiştên derbas bûye wek xeteriyek
berbi çave, çawa çêbû her car xerab bûna koster
didin pêş? Gelo ma ev pênc heyve ew erkdarên li
Îmraliyê nayên naçin? Tiştek naxwûn û na
vexwûn? Ev hemû ji bo me êdi nakokiyen giranin.
Jiber wê, bi taybet ji bo ku rê lî ber
xeteriyek din ya mezin li Tirkiyê neyê vekirin.
Hemû rewşenbîr û derdorên demokrasî xwaz û
çepgir divê li dijî rabin. Jiber ku ev xeteriye
ne ji bo gelê Kurd tenê ye, ji bo dahatûya
gelê Tirk jî xeteriyek mezine. Tirkiye ke bê
Reber APO wê ne di aliyê abori, ne di aliyê
manewî, ne jî di aliyê stratejk de wê nikaribe
jiyan bike. Rastijî ji bilî Reber APO di
Tirkiyê de kesek qenciya gelê Tirk na parêze,
yekbûn û yekitiyê na parêze, divê raya giştî jî
bêyi ku dibin bandoriyên neyini de biminê vana
vebêje berteka xwe ya herî tûj nişan bide.
Wek gelê kurd li hemberî vê tecrida şidandî
ya tê meşandin de divê em herî zêde di vê demê
de jiyanê ji xwere heram bihesibînin. Çima?
Rastijî dijmin dixwaze temara (reh) me ya
jiyanê Reber APO ji me qut bike, bi vê yekê re
bi temamî me di aliyê siyasi û leşkerî de ji, ji
holê rake. Ev ne wek gotineke rojane ye, rastijî
ev hatiye plankirin. Ji bo wê, divê em rê nedin
vê yekê, çi ji destê me tê ji bilî zerar dayina
sivilan, em bikin û bidin kirin . ji girtin û
binçavkirin, çewisandinên dijmin çi dibê bila
bibê emê tucaran gav paşve ne avêjin. Ji xwe bi
salane di hemû aliyan de êrişi me dike wê demê
emê jî di vê dema dîroki de bersivke dîroki
bidin dijmin. Banga min ewe ku li ser vê giyana
fedayiyane em hemû bi awayek girseyî û takekesî
xwe bikin yek, da ku em vê politiqayê qirêş û
gemar vale derbixînin, tecrida li ser Rêber APO
bidin rakirin. Ev berxwedan ji bo me rumete,
şerefe, namûse û hebûna jiyanê ye, em hemû bi vî
awayî rabin ser piyan, serhiladan û çalakiyên
xwe xurt bikin û dijmin vala derxinin. Dîsa bi
vê boneyê wek şexsek ez hemû rêzdariya xwe
nişanî gelême yê niha di çalakiyan de yê li
berxwe dide pêşkeş dikim, berxwedana wan ji dil
û can silav dikim.
|
